Биики халандаар

Алтынньы 4 күнүгэр туох буолбут эбитий?

🌏 Хамсыыр харамайдар күннэрэ.
🇺🇳 ХНТ — Аан дойдутааҕы  космос нэдиэлэтэ саҕаланар
🇷🇺 Арассыыйа — Космос сэриилэрин күнэ
🇷🇺 Арассыыйа — МЧС гражданскай оборона сэриилэрин күнэ
🇲🇿 Мозамбик — Эйэ уонна иллээх буолуу күнэ
🇱🇸 Лесото — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан, 1966)
🇸🇪 Швеция, 🇫🇮 Финляндия — Корицалаах буулка күнэ. Төһө да солуута суох курдугун уонна атыыны-эргиэни көҕүлээри тэриллибитин иһин, бу дойдуларга сүрдээх киэҥник бэлиэтэнэр буолбут, ону дьон төрүт үгэскэ тардыһыыларынан быһаараллар.

🔹 1582 — Рим паапата Григорий XIII уурааҕынан григориан халандаара ылыныллыбыт. Аныгыскы күн алтынньы 15 күнэ буолар диэн биллэриллибит. Бу халандаар Юлиан халандаарын сүрүн алҕастарын көннөрбүтэ, сыыйа аан дойду барыта көспүтэ.
🔹 1853 — Нуучча адмирала Геннадий Невельскай  СахалиҥҥаАрассыыйа былааҕын көтөхпүт.
🔹 1883 — Аатырбыт Илиҥҥи эспириэс пуойас бастакы эриэйсэ  Парижтан Стамбулга айаннаабыт.
🔹 1993 — Арассыыйа  бэрэсидьиэнэ Борис Ельцин Үрдүкү Сэбиэт үлэтин тохтотоору Москубаҕа тааҥкалаах сэриини киллэрбит уонна Үрүҥ Дьиэни ытыалаабыт. Икки нэдиэлэлээх былаас былдьаһыытын түмүгүнэн Борис Ельцин кыайыылаах тахсыбыта.
🔹 2008 — Ленскэй улууһугар "Илин Сибирь - Чуумпу далай" (нууччалыы кылгатан ВСТО) нефтепровод ТайшеттанТалакааҥҥа барар учаастагын үөрүүлээх аһыллыыта буолбут.

🔹 Бүгүн ахтыллар дьон:
Төрөөбүттэр:
▫️1868 — Петр Афанасьев (1925 өлб.) — түмэт диэйэтэлэ, саха бастакы үөрэхтээхтэриттэн биирдэстэрэ, Дүпсүн улууһун  кулубата, "Сахалар сойуустарын" тэрийсээччи. Cири хорутан бурдук, оҕуруот ыһыытын пропагандалаабыт, тыа хаһаайыстыбатыгар аналлаах тиэхиникэни маҥнайгынан холоон көрөн дьон туһанарыгар холобур буолбут. Ону кытары сири нүөлсүтэр соруктаах Саха сиригэр бастакы аһыллар-сабыллар  быһыты туттарбыт уонна кыыл-сүөл түмэлин арыйан үлэлэппит киһи.
▫️1901 — Лука Харитонов (1972 өлб.) — филология билимин дуоктара, бэрэпиэссэр, РСФСР уонна Саха АССР билимин үтүөлээх диэйэтэлэ.
▫️1939 — Прокопий Яковлев — РФ уонна Саха АССР үтүөлээх бырааһа. 1979-1990 сылларга СГУ Медико-лечебнай факультетын декана, 1994-1999 сылларга СӨ Доруобуйа харыстабылын миниистирэ. Кэбээйи улууһун Ытык киһитэ.

Өлбүт:
▫️1957 — Тарас Местников  (22.02.1904 төр.) — артыыс, ырыаһыт, драматург,  Саха АССР  норуодунай артыыһа. Саха тыйаатырын 1930-40-с сс. уонна 1955-57 сс. дириэктэрэ. 1948—1955 сс. Ньурба уонна Нуучча тыйаатырдарын дириэктэрэ, Саха араадьыйатыгар муусука эрэдээксийэтин эппиэттээх эрэдээктэрэ.
▫️2005 — Георгий Бессонов (1915 с.т.) — биллиилээх педагог, биология учуутала, РСФСР оскуолатын үтүөлээх учуутала, Социалистыы Үлэ Дьоруойа. Сунтаар Элгээйитигэр аатырбыт кыраайы үөрэтэр түмэли олохтообута.

🔹 Бүгүн уонна туох ахтылларын — бэлиэ күннэр, түбэлтэлэр, ким төрөөбүтүн/өлбүтүн туһунан — манна сиһилии көрүөххэ сөп.

Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

Алтынньы 3 күнүгэр туох буолбут эбитий?

🇭🇳 Гондурас — Морасан күнэ.  Франциско Морасан (1792-1842) диэн 1830-1839 сс. Киин Америка Федерациятын бэрэсидьиэнэ, бу өрөспүүбүлүкэ 5 туспа судаарыстыбаҕа арахсыбыта.
🇩🇪 Германия — Ньиэмэс сомоҕолоһуутун күнэ (Германия холбоһуутун күнэ, 1990).
🇮🇶 Ираак — Британияттан босхолонуу күнэ (1932).
🇰🇷 Соҕуруу Кэриэйэ,  🇰🇵Хотугу Кэриэйэ — Ил тэриллиитин күнэ.
🇷🇺 Арассыыйа — ОМОН күнэ.

🔹Б. э. и. 52 сыл — Алезия кыргыһыыта түмүктэммит, Верцингеторикс диэн галл басхана Гай Юлий Цезарь баһылыктаах Рим аармыйатыгар бэриммит. Сотору кэминэн Галлияны (сүнньүнэн аныгы Франция) барытын Рим импиэрийэтэ сэриилээн ылбыта.
🔹 1889 — Өлүөхүмэ уокуругун Кыыллаах арыытыгар сыаркап приходун оскуолата аһыллыбыт.
🔹 1921 — Саха сирин өрөпкүөмнэрин I сийиэһэ саҕаламмыт. Хотугу уокуруктан ураты атын уокуруктартан 31 дэлэгээт (17 хомуньуус, 14 баартыйата суох, 21 саха, 10 нуучча) кыттыбыт. Сиһилии.
🔹 1957 — Саха АССР-ы Ленин уордьанынан наҕараадалыыр туһунан ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Бүрүсүүдьүмүн ыйааҕа тахсыбыт.
🔹 2000 — Елена Масюк Саха сирин туһунан бастакы киинэтэ тэлэбиидэнньэҕэ көстүбүт (иккиһэ нөҥүө сыл кулун тутар 31 тахсыбыта). Бу киинэлэргэ суруналыыс Саха сирин уонна сахалары мөкү өттүнэн көрдөрбүтэ.
🔹 2007 — Саха сирин мэдиссиинэ үлэһиттэрин уонна уопсастыбаннаһын XV сийиэһэ аһыллыбыт.
🔹 2009 — Азербайджан,  Казахстан, Кыргызстан уонна ТуурсуйаТүүр сүбэтин  тэрийбиттэр. 2019 сыллаахха Сүбэҕэ Узбекистан  холбоспут, Туркменистан холбоспокко сылдьар. Ону кытары  Венгрия кэтээччи быһыытынан баар.

🔹 Бүгүн ахтыллар дьон:
Төрөөбүттэр:
▫️1887 — Михаил Носов — Саха норуодунай худуоһунньуга. Живописец уонна график, этнограф быһыытынан былыргы саха материальнай култууратын уонна прикладной ускуустубатын чинчийиигэ уонна хомуйууга сүҥкэн оруоллаах.
▫️1895 — Сергей Есенин — нуучча чулуу бэйиэтэ, тыа олоҕун ырыаһыта, олоҕун кэлиҥҥи сылларыгар имажинист.
▫️1908 — Алексей Окладников — Сэссийэлиистии Үлэ Дьоруойа, археолог, акадьыамык, РСФСР, Бүрээт уонна Саха АССР-дарын билимнэрин үтүөлээх диэйэтэлэ, ССРС Судаарыстыбаннай Бириэмийэтин икки төгүллээх лауреата, Азия былыргы култуураларын үөрэппит чинчийээччи.
▫️1931 — Ара Безродных — мэдиссиинэ дуоктара, бэрэпиэссэр, Саха АССР билимин үтүөлээх диэйэтэлэ. Кини салалтатынан СГУ мэдиссиинэҕэ факультета билимҥэ бигэ ситиһиилэммитэ, идэни кытта ситимнээх ыарыылары чинчийии киэҥ далааһыннаахтык барбыта.

Өлбүттэр:
▫️1976 — Дмитрий Ходулов (04.08.1912 төр.) — тыйаатыр артыыһа уонна режиссера, ССРС норуодунай артыыһа, Саха АССР норуодунай артыыһа, Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Ытык киһитэ.
▫️ 1995 — Федот Потапов (1929 с.т.) — драматург, режиссер. 1961—1983 сылларга Саха судаарыстыбаннай муусука уонна дыраама, кэлин дыраама тыйаатырын сүрүн режиссера, 1985 сыл ыам ыйыттан Нүөрүҥгүрү куорат өрөспүүбүлүкэтээҕи куукула тыйаатырын режиссера. РСФСР үтүөлээх артыыһа, Саха АССР үтүөлээх артыыһа.

🔹 Бу халандаар кылгатыллыбыта, сиһилии манна көрүөххэ сөп.

Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

Алтынньы 2 күнүгэр туох буолбут эбитий?

🇺🇳 ХНТ — Эйэлээх утарылаһыы күнэ (нууч. День ненасилия). Махатма Ганди төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Олоҕу уонна былааһы уларытыыны хайаан да өлөрөн-өһөрөн буолбакка, саа-саадах тутан күүһүнэн өттөйбөккө, аҥардас эйэлээх дьайыыларынан ситиһиэхэ сөп диэн бөлүһүөпүйэлээх хамсааһын күнэ.
🇬🇳 Гвинея — Тутулуга суох буолуу күнэ (Францияттан, 1958)
🇮🇹 Италия — Эбэлэр уонна эһэлэр күннэрэ
🔸 СНГ — Идэтийбит техническэй үөрэх күнэ
🇫🇮 Финляндия — Сөлүөккэ балык күнэ.

🔹 1552 — Нуучча ыраахтааҕыта Уордаах Уйбаан сэриилэрэ Казан куораты ылбыттар, Казан ханлыга Арассыыйаҕа холбоммут. Икки сылынан башкиирдар Москуба ыраахтааҕытын билиммиттэр, Сибииргэ суол аһыллыбыт.
🔹 1836 — Чарльз Дарвин «Бигль» хараабылынан 5 сыл кэриҥэ устубут айаныттан дьиэтигэр төннүбүт, кини бу айан кэмигэр муспут билиитэ эволюция түөрүйэтин олохтууругар олук буолбута.
🔹 1974 — Саха сиригэр сир аннынааҕы саахаллаах ядернай дэлби тэптэриилэртэн биирдэстэрэ 1,7 килотонналаах «Кристалл» оҥоһуллубут. Билиҥҥи Мирнэй улууһун Удачнай куоратыттан 2,5 км хоту диэки 98 метр дириҥҥэ Хайа-байытар комбинат хвостохранилищетын быһытын тутаары дэлби тэптэриллибит. Сиһилии.
🔹 2006 — 2942 №-дээх «Саха Өрөспүүбүлүкэтин Кыһыл кинигэтин туһунан» Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнин Ыйааҕа тахсыбыт. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Кыһыл кинигэтигэр барыта 367 үүнээйи уонна тэллэй (337 тымырдаахтар, 13 муох, 7 лабыкта, 10 тэллэй); 112 харамай (16 үөн-көйүүр, 6 балык, 3 уу-хонуу харамайдара, 2 сыылааччылар, 68 көтөр, 17 үүтүнэн иитээччилэр) көрүҥнэрэ киирбиттэр.

🔹 Бүгүн ахтыллар дьон:
Төрөөбүттэр:
▫️1858 — Константин Неустроев - Урсик — народник-революционер, сахаттан биир бастакы учуонай. 1881 сыллаахха Петербурдааҕы университет физика-математика факультетын ситиһиилээхтик бүтэрбит саха бастакы үрдүк үөрэхтээхтэриттэн биирдэстэрэ.
▫️1869 — Махатма Ганди (дьиҥнээх аата Моhандас Карамчанд Ганди) — Ииндийэ тутулуга суох буолуутун хамсааhынын тутаах басхана. Сатьяграhа диэн тиранияны күргүөмнээх олохтоох бас бэринимиинэн утарылаhыы бөлүһүөпүйэтин айааччыта.

Өлбүт:
▫️1861 — Афанасий Уваровскай — Саха уус-уран литэрэтиирэтин бастакы хараҥаччыта. Үлэтин хайысхатынан Саха Сирин араас улуустарын, Лаамы байҕал кытылын, Үт сиригэр тиийэ кэрийбитин туһунан ахтыылары хаалларбыта. Ону кытары сахаларга «Истиэп дуумата» диэн бэйэни салайыныы уоргана тэриллэригэр сүҥкэн кылаатын киллэрбитэ.
▫️1985 — Елизавета Бурцева (12.07.1912 төр.) — ыанньыксыт, Социалистыы Үлэ Дьоруойа, Уус-Алдан улууһун Ытык киһитэ.

🔹 Бу халандаар кылгатыллыбыта, толорутун манна көрүөххэ сөп.

Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

Алтынньы 1 күнүгэр туох буолбут эбитий?

🇺🇳 ХНТ — Дойдулар ардыларынааҕы Кырдьаҕастар күннэрэ.
🇺🇳 ЮНЕСКО — Дойдулар ардыларынааҕы Музыка күнэ.
🔸 Аан дойдутааҕы вегетарианство күнэ.
☕️ Аан дойдуга Кофе күнэ
🇦🇿 Азербайджан — Прокуратура үлэһиттэрин күнэ.
🇨🇳 Кытай — Кытай Норуотун Өрөспүүбүлүкэтин күнэ.
🇺🇿 Узбекистан — Учуутал уонна уһуйааччы күнэ.

🔹 Б. э. и. 331 сыл  — Александр МакедонскайПерсия ыраахтааҕытын Дарий III сэриитин быһаарыылаах Гавгамела кыргыһыытыгар кыайбыт. Кыргыһыы байыаннай ускуустуба уһулуччулаах холобурдарыттан биирдэстэрэ. Бу кыргыһыы кэнниттэн ол саҕанааҕы аан дойду дьонун ахсаанын аҥаарын баһылаан олорбут Ахеменидтар судаарыстыбалара (билиҥҥи Греция, Ливия, Эгиипэт, Хапхаас, Сиирийэ, Ииндийэ уо.д.а. сирдэринэн тайаан сыппыт) ыһыллыбыта.
🔹 1550 — Уордаах Уйбаан Москубаҕа уонна кини тулатыгар тыһыынча «сулууспалаах дьону» олордор туһунан ыйаах тааһарбыт, онон Арассыыйаҕа идэтийбит аармыйа баар буоларыгар олук уурбут.
🔹 1787 — Днепр өрүс дельтатыгар баар нууччалар олорор Кинбурн (туурактыы "мурун" диэнтэн) кириэппэстэрин туурак сэриилэрэ кыайан ылбатахтар. Кириэппэс көмүскэниитин Александр Суворов салайбыта, кыргыһыы кэмигэр бааһырбыта, билиэҥҥэ түбэһэ сыспыта, кини анныгар икки аты өлөрбүттэрэ.
🔹 1927 — Дьокуускайга Содур ыарыыларын эмтиир (венерология) диспансер аһыллыбыт.
🔹 1928 — Сэбиэскэй Сойууска бастакы биэс сыллаах былаан (пятилетка) саҕаламмыт. Бу былаан чэрчитинэн элбэх баараҕай бырайыактар олоххо киирэннэр аграрнай дойду индустриальнайга кубулуйбут.
🔹 1935 — Өлөөн культбазатыгар кииннээх Өлөөн оройуона  тэриллибит. Оройуон састаабыгар Анаабыр оройуонуттанДьилиндэ,Кирбэй,Өлөөн уонна Мэгэдьэк оройуонуттанСолоҕоон сэбиэттэрэ киирбиттэрэ.
🔹 1943 — Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа Фёдор Попов Глушец диэн дэриэбинэ аттыгар өстөөх уотун аннынан биир бастакыннан Днепр өрүһү туораан тахсыбыт. Өстөөх траншеяларыгар бастакынан ыстанан тиийэн илиинэн охсуһуу кэмигэр бүлүмүөттэрин былдьаабыт. Бу охсуһууга 23 ньиэмэс саллаатын уонна эпиһиэрин охторбут. Салгыы уонунан ааҕыллар өстөөхтөр хос атаакаларын төттөрү охсубут. Уотунан өйөөн бэйэтин подразделениета өрүһү туоруурун хааччыйбыт.
🔹 1945 — Нюрнберг куоракка  Нюрнберг Улахан суута  түмүктэммит. Суут биир сыл кэриҥэ 1945 сыл сэтинньи 20 күнүттэн үлэлээбитэ, Германия нацистарын сууттаабыта. Бу "улахан" суут кэнниттэн Нюрнберг хас да "кыра" сууттара буолбуттара.
🔹 1997 — сэбиэскэй пааспары Арассыыйа пааспарыгар уларытыы саҕаламмыт.
🔹 2017 — Каталонияҕа тутулуга суох буолуу туһунан референдум буолбут. Бу референдуму  Испания Конституциятын суута сокуоннайа суоҕунан быһаарбыта.

🔹 Бүгүн ахтыллар дьон:
Төрөөбүттэр:
▫️1912 — Лев Гумилёв  — былыргы түүрдэр, хунну,  хазар уо.д.а. истиэп омуктарын устуоруйаларын чинчийбит учуонай, бөлүһүөк, бэйиэт. Кини аатынан Казахстан Астанаатыгар универститет ааттаммыта.
▫️1928 — Михаил Дьячек — тутааччы, Вилюйгэсстрой СМУ монтажниктарын биригэдьиирэ, Социалистыы Үлэ Дьоруойа.
▫️1937 — Илья Макаров — саха омугун сайдыытыгар көскө кэлбит дьон сабыдыалын чинчийбит учуонай, устуоруйа билимин хандьыдаата,  ССРС култууратын туйгуна.
▫️1964 — Афанасий Максимов — “Якол”, "Илин", “Илин Тур” тэрилтэлэри төрүттээччи урбаанньыт, СӨ бэлиитигэ, Ил Түмэн II, III, IV ыҥырыыларын дьокутаата, Дьокуускай куорат дууматын III ыҥырыытын дьокутаата, 2003-2008 сылларга “Саханефтегаз” ННГК ААО бэрэсидьиэнэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин авиациятын үтүөлээх үлэһитэ.

Өлбүттэр:
▫️1876 — Иван Худяков (1842 төр.) — нуучча фольклориһа, этнограф, революционер-народник. Саха сиригэр көскө олорон саха фольклорун бастакы научнай таһымнаах хомуурунньугун оҥорбут киһинэн биллибит чинчийээччи
▫️1995 — Дмитрий Максимов  (12.05.1933 төр.) — тыйаатыр устуоруйатын чинчийбит учуонай, искусствоведение билимин хандьыдаата.

🔹 Бу халандаар кылгатыллыбыта. Эбии манна көрүөххэ сөп.

Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

Балаҕан ыйын 30 күнүгэр туох буолбут эбитий?

🇺🇳 ХНТ — Тылбаас аан дойдутааҕы күнэ (A/RES/71/288) (Тылбаасчыттар аан дойдутааҕы федерациялара 1991 сыллаахха олохтообута)
🌏 Рунет (нуучча тыллаах аан ситим) Интэриниэт күнүн бэлиэтиир. Бу күнү 1998 сыллаахха хас да IT-фирма көҕүлээн бэлиэтээбиттэрэ, онтон үгэс буолан хаалбыта. Маны таһынан муус устар 7 күнүгэр Рунет үөскээбит күнэ бэлиэтэнэр (ол күн 1994 сыллаахха .RU домен баар буолбута).
🔸 Абхазия Өрөспүүбүлүкэтэ — Тутулуга суох буолуу күнэ[1]
🇧🇼 Ботсвана — Тутулуга суох буолуу күнэ, 1966, Британияттан.
🇰🇿 Казахстаан — Суут-сокуон (юстиция) үлэһиттэрин күнэ.
Атын бэлиэ күннэр.

🔹 1923 — Москубаҕа Бүтүн Арассыыйатааҕы тыа хаһаайыстыбатын I быыстапкатыгар Саха сирин павильона аһыллыбыт. Тэрийээччи Василий Никифоров-Күлүмнүүр тыл эппит. Онно 40-ча экспонаат кыттыбыт. Онтон сороҕо эһиилигэр Рим куоракка буолбут Аан дойдутааҕы быыстапкаҕа ыытыллыбыт.
🔹 1928 — Англия микробиолога Александр Флеминг пенициллины арыйбытын туһунан биллэрбит. Аан дойдуга антибиотик эрата саҕаламмыт.
🔹 1928 — «Правда» хаһыакка Николай Бухарин «Заметки экономиста» диэн Сталин экэниэмикэҕэ бэлиитикэтин кириитикэлиир ыстатыйата тахсыбыт.
🔹 1938 — Улуу Британия, Франция, Германия уонна Италия Мюнхеннааҕы сөбүлэҥ түһэрсибиттэр. Чехословакияҕа ньиэмэстэр олорор эрэгийиэннэрин, Судет сирин, Германия аннексиялаан ылыан сөп диэн сөбүлэспиттэр.
🔹 1941 — Москуба иһин кыргыһыы саҕаламмыт. Ньиэмэстэр «Тайфун» операция чэрчитинэн Москубаҕа кимэн киириини саҕалаабыттар.
🔹 1995 — Тыыба судаарыстыбаннай университета тэриллибит.
🔹 1999 — Арассыыйа сэбилэниилээх күүстэрэ Чечняҕа киирбиттэр. Бу иннинэ Басаев салайааччылаах боевиктар Дагестаҥҥа кимэн киирбиттэрэ, Арассыыйа авиацията Грознайы буомбалаабыта. Чечня иккис сэриитэ саҕаламмыта.
🔹 2015 — Арассыыйа сэриитин Сирияҕа киллэриитэ саҕаламмыт.


🔹 Бүгүн ахтыллар дьон:
Төрөөбүттэр:
▫️1917 — Пак Чон Хи — 1962-1979 сылларга Соҕуруу Кэриэйэ бэрэсидьиэнэ. Кини диктатордыы салайыытынан Соҕуруу Кэриэйэ балысхан сайдыыны ситиспитэ, быстар дьадаҥы олохтон төлө көппүтэ. Пак Чон Хи кэмигэр олоххо киирбит бырайыактар: суоллары тутуу, POSCO диэн баараҕай тимир уһаарар собуот, биэс сыллаах былааннар, «Саҥа дэриэбинэ» бырайыак.
▫️1941 — Анастасия Мыреева — уус-уран айымньылары чинчийэр учуонай, филология билимин дуоктара, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ.

Өлбүт:
▫️2012 — Федор Постников - Арчы Сүөдэр (1936 с.т.) — суруйааччы, Арассыыйа суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, «Таатта улууһун сайдыытыгар киллэрбит кылаатын иһин» бэлиэ хаһаайына, педагогическай үлэ бэтэрээнэ.

🔹 Бүгүн уонна туох ахтылларын — бэлиэ күннэр, түбэлтэлэр, ким төрөөбүтүн/өлбүтүн туһунан — манна сиһилии көрүөххэ сөп.

Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

Балаҕан ыйын 28 күнүгэр туох буолбут эбитий?

🇺🇳 ХНТ — Иириини (бешенствоны) утары охсуһуу аан дойдутааҕы күнэ. Учуонай Луи Пастер өлбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Иирии вируһа киһиэхэ кыыллартан бэриллэр (үксүн ытырыы содула), сайдыылаах дойдуларга дэҥҥэ көстөр буолан дьон үчүгэйдик билбэт ыарыыта. Ыалдьыбыт киһи үксэ өлөр.
🇺🇳 ХНТ — Дойдулар ардыларынааҕы Информацияны көҥүл ылар кыах күнэ. 2019 сыллаахха ХНТ сүрүн ассамблеята олохтообут.
🌍 Хоргуйууттан босхолонуу күнэ. Аан бастаан 2006 сыллаахха хоргуйууга дьон болҕомтотун тардаары "Хоргуйууттан босхолонуу" диэн аан дойдуга үлэлиир тэрилтэ (Freedom from Hunger, 1946 сыллаахха төрүттэммит аһымал тэрилтэтэ) бэлиэтээбит, кэлин атыттар өйөөбүттэр. Ордук киэҥник Ииндийэ, Соҕуруу Америка, Арҕаа Африка уонна Пилипиин сирдэригэр олорор дьон олоҕор-дьаһаҕар болҕомто тардыллар.
🇷🇺 Арассыыйа, 🇰🇿 Казахстаан — Аатом бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ.
🇹🇼 Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ — Учуутал күнэ. Конфуцийга аналлаах тэрээһиннэр ыытыллаллар.
🇵🇭 Пилипиин — Оҕону туһанар порнографияны утары охсуһар күн.
🇨🇿 Чехия — Судаарыстыбаннас күнэ. Вацлав кинээс (чх Svatý Václav) 935 сыллаахха өлбүт күнүгэр бэлиэтэнэр.

🔹 1769 — Коллежскай асессор Дмитрий Афросимов Саха сирин бойобуодатынан анаммыт. Кини бу солоҕо 1772 сыл ахсынньы 1 күнүгэр дылы сулууспалаабыта.
🔹 1773 — Емельян Пугачёв салалталаах 1773—1775 сыллардааҕы Бааһынай сэриитэ диэн ааттаммыт өрө туруу саҕаламмыт. Яик кириэппэһиттэн (билигин Казахстаан Орал (Уральскай) куората) ол саҕана Яик диэн ааттанар (билигин Ураал) өрүһүнэн 85 км аллара турар Бударинскай диэн форпоска хаһаактар бастаан өрө турбуттар.
🔹 1864 — Бастакы Интернационал төрүттэммит — Дойдулар ардыларынааҕы үлэһиттэр түмсүүлэрэ.
🔹 1927 — Илин Хаҥалас улууһугар Куудаҥы диэн сиргэ Павел Ксенофонтов «Саҥа сахалар омуктарын сэбиэскэй социалистыы конфедералиистар баартыйалара» («Младо-якутская национальная советская социалистическая партия конфедералистов») тэриллибитин туһунан биллэрбит.
🔹 1991 — Айхаллааҕы хайа-байытар комбинаатыгар бөдөҥ сэдэх дьэҥкир алмаас булуллубут. Ыйааһына 241,8 караат. СӨ бырабыыталыстыбата бу сыл атырдьах ыйыгар ГКЧП хам баттаммытын кэрэһилээн бу тааһы «Көҥүл Арассыыйа» диэн ааттаабыт уонна Алмаас пуондатыгар Кремльгэ туттарбыт.
🔹 2011 — Егор Борисов салалталаах СӨ официальнай дэлэгээссийэтэ Британияҕа сырыытын саҕалаабыт. Лондоннааҕы фонда биржатын бэрэсидьиэнин Ксавье Ролены, "Macquarie Renessance" пуонда толорооччу дириэктэрин Эндрю Коулины, Европатааҕы реконструкция уонна сайдыы баанын (ЕБРР) бэрэсидьиэнин Томас Мировтыын көрсүһүүлэр буолбуттар.

🔹 Бүгүн ахтыллар дьон:
Төрөөбүттэр:
▫️Б. э. и. 551 — Конфуций — былыргы Кытай бөлөһүөгэ. Кини үөрэҕэ уонна бөлүһүөпүйэтэ Кытай, Кэриэйэ, Дьоппуон уонна Вьетнам дьонун майгыларыгар уонна олохторугар-дьаhахтарыгар улаханнык дьайбыта, конфуцианство төрдө буолбута.
▫️1897 — Мухтар Ауэзов — сэбиэскэй кэмнээҕи казаах омук улуу суруйааччыта, драматура, учуонайа, педагога.

Өлбүт:
▫️1895 — Луи Пастер — уһулуччулаах француз микробиолога уонна химига. Луи Пастер кэргэнинээн Мариялыын бактериялар элбэх ыарыы төрүөтэ буолалларын дакаастаабыттара уонна араас ыарыылартан быһыыны айбыттара, ордук биллибит быһыылара – иириини (бешенствоны) утары быһыы.
▫️1946 — Иван Платонов — Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Иккис Наахара нэһилиэгин маҥнайгы учуутала.

🔹 Бу халандаар кылгатыллыбыта. Толору манна көрүөххэ сөп.


Биики Халандаар | Сурут | Ырыт

⚜️ Саха омук биир бэлиэ, тумус туттар киһитэ Анатолий Николаевич Павлов-Дабыл сирдээҕи олоҕор хаалларбыт үтүө өйдөбүллэрин туһунан «эн-мин» дэһэн бииргэ үлэлээбит, алтыһан ааспыт дьонун-сэргэтин ахтыыларыгар ааҕыаххайыҥ

https://keskil14.ru/dabyl-sirdee-i-olo-uttan/

📍Кэскил14.ру

#Бэлэмбуол90
#Айыыүөрэҕэ
#Дабылүөрэҕэ