Ruh Azyk

Аз. Нух (АС) Аллахтын буйругу менен кеме куруп жатканда, айланасында деңиз жок эле.

Суу жок жерде кеме куруп жатканы үчүн каапырлар аны шылдыңдашты. Бир караганда, алардын сөзүндө логика бардай көрүнгөн. Анткени суу жок жерде кеме куруу акылга сыйбаган нерседей сезилген.

Ал эми ыйман келтирген аз гана топ муну таң калыштуу көргөн жок.

Кеме курулуп бүттү. Жерден суулар атырылып чыкты, асмандан жамгыр төгүлдү. Бардык жерди суу каптады. Аллахтын башкаруусунда кеме өз жолун тапты. Кемеге түшкөн момундар кутулушту.

Момун адам ушундай болот. Аллах буйрук кылганда, өз акылын вахийден жогору койбойт. Ыйман жана толук моюн сунуу менен аракет кылат.

Жер — Аллахтыкы. Суу, тоолор, жаныбарлар — баары Анын буйругунда. Аллахтын буйругунда ката жок. Биз Анын буйругун өзүбүздүн чектелүү акылыбыз менен өлчөп баалай албайбыз. Биздин милдет — Анын буйругуна моюн сунуу.

Кемени курууну буйруган Аллах убактысы келгенде ошол кемени сүздүрө турган сууларды да пайда кылат. Кааласа, кемени кургак жерде жүргүзөт, кааласа, асманда учурат.

Биздин жашообуз да ушундай болушу керек. Бизге буйрулган нерсени аткаралы. Убактысы келгенде себептерди жарата турган Раббибизге таяналы.

Аллахтын вахийин жеңил-желпи кабыл албайлы. Бир гана кемени куруу буйругу тарыхта кандай улуу натыйжага алып келгенин кайрадан ойлонуп көрөлү.

Аллахтын буйругуна моюн сунуу — бул дүйнөдөгү бардык нерседен кымбат.

Ачылган эч бир эшик жабылган эшикти сагындырбайт.
Аллахтын хикматы менен сен үчүн кайырлуу болгон эч нерсе сенден бекер алынбайт. Эгер сенден кандайдыр бир нерсе алынып жатса, анда анын артында сөзсүз бир тең салмак, бир хикмат бар.

Өзүңдү тең салмаксыз калгандай сезген учуруңда да, сен чындыгында бир тең салмактуулуктун ичиндесиң.

Тагдырыңа жазылган эч бир нерсе жөн гана кокустук эмес. Ар бир нерсенин өз убактысы жана өз хикматы бар.

Жакшылыктар сабырдын жана убакыттын көшөгөсүнүн артында күтүп турат.
Көшөгөлөр ачылганга чейин сабыр кылгандар — акыры бейпилдикке жеткендер.

Аялын хижабчан абалда жаакташып, көзмө-көз карашып, эриндери тийип кете жаздагандай жакын болуп, белинен кучактап, колун кармап же кучакташып түшкөн сүрөттөрүн; кафеде ошол белгилүү көз караштарды, үйлөнүү тоюндагы, сөйкө салуудагы сүрөттөрдү, дене мүчөлөрүнүн калыбын даана көрсөтүп турган сүрөттөрдү жарыялаган адамдардын баарына айтарым:

Силердин кылганыңар туура эмес жана шариятта жаиз эмес.

Жубайыңдын сулуулугун элге көрсөтүү — Исламда арам. Дагы бир жолу айтам: арам.

Сөз айтылышы болобу, сөйкө салуу болобу, үйлөнүү тою болобу, бал айы болобу, сейилдөөбү, мечитке зыяратпы, айылдагы сүрөтпү, эски буюмдун жанында тартылган ностальгиялык сүрөтпү — кандай гана себеп болбосун, эгер Исламдын талаптарына туура келбесе, аны элге жарыялоо туура эмес.

Айрыкча, башкаларга үлгү болушу керек болгон адамдар ушундай иштерди кылышса, алардын жоопкерчилиги да, күнөөсү да чоңураак болот.

Досум, ошол сүрөттөрдү өчүр.

Лайктарга, мактоолорго алданба. Ким эмнени жактырганын сен билбейсиң...

Сенин катаңды айта албаган адам — чыныгы дос эмес.

Бир аалымдан:

— «Аллахка эмне менен барылат?» — деп сурашыптыр.

Аалым:

— «Аллахта болбогон нерсе менен барылат», — деп жооп бериптир.

Бул сөздү укканда абдан таң калдым. «Аллахта жок, бирок бизде бар болгон эмне болушу мүмкүн?» — деп көпкө ойлондум.

Кыязы, суроо бергендер да мен сыяктуу таң калышкан окшойт. Ошондо аалым түшүндүрүп:

— «Аллахта жок болгон жалгыз нерсе — алсыздык. Адам баласы өзүнүн алсыз экенин билиши жана ошого жараша жашашы керек. Алсыз пенде экенин түшүнүп, кудурети чексиз Жаратуучудан баарын сурашы керек», — деген экен.

Берсиса аалымдын ибраттуу баяны

Илгери Исраил уулдарынын арасында Берсиса аттуу такыба, ибадаткөй бир аалым жашаган экен. Ал дүйнө иштеринен алыстап, ибадатканасында жалгыз Аллахка ибадат кылып өмүр сүрчү. Бирок шайтан анын көп жылдык ибадатын жок кылуу үчүн өтө амалкөй план түздү.

Бир күнү согушка аттанган үч бир тууган карындашын эң ишенимдүү адам деп эсептеген Берсисага аманаттап кетүүнү суранышат. Берсиса фитнадан коркуп, алгач макул болбойт. Ошол учурда шайтан биринчи жолу кулагына шыбырайт:

«Эгер кызды көчөдө калтырсаң, ага бир нерсе болсо күнөөсү сага болот. Аны ибадатканаңдан алысыраак бөлмөгө жайгаштыр. Тамагын эшик алдына коюп кетсең болот, жүзүн да көрбөйсүң.»

Берсиса буга макул болот.

Бир аз убакыт өткөндөн кийин шайтан кайра шыбырайт:

«Кыз жалгыздыктан кыйналып жатат. Жок дегенде эшиктин сыртынан эки ооз сөз айтып, көңүлүн көтөр.»

Ошентип сүйлөшүүлөр башталат. Убакыт өткөн сайын аралык кыскарып, акыры экөө чоң күнөөгө батышат. Кыз кош бойлуу болуп калат.

Эми Берсисаны элге шерменде болуу коркунучу басат. Ошондо шайтан дагы бир жолу азгырат:

«Кызды да, баланы да өлтүрүп, көмүп сал. Бир туугандарына оорудан каза болду деп айт.»

Коркуу акылын жеңип, Берсиса кызды өлтүрүп, жашыруун көмүп салат.

Бир туугандары согуштан кайтып келгенде, аларга жалган мүрзөнү көрсөтөт.

Бирок ошол түнү шайтан үч бир туугандын тең түшүнө кирип, сөөк көмүлгөн чыныгы жерди жана болгон окуяны көрсөтөт. Эртең менен алар жерди казышып, үрөй учурган чындыкка күбө болушат. Берсисаны кармап, өлүм жазасына алып барышат.

Даргага асыла турган учурда шайтан акыркы жолу келип мындай дейт:

«Сени ушул абалга мен түшүрдүм. Эгер мага бир жолу сажда кылсаң, сени куткарам.»

Өлүмдөн корккон Берсиса шайтанга сажда кылат. Ошол замат анын жаны чыгып, ыймансыз абалда дүйнөдөн өтөт.

Бул окуя сахабалардан жана табииндерден келген риваяттарда, ошондой эле тафсир китептеринде айтылат. Куранда Берсиса деген ысым түздөн-түз айтылбайт. Бирок Хашр сүрөсүнүн 16-аятында шайтандын адамды азгырып, кийин аны жалгыз таштап кетиши ушул окуяга окшош мисал катары баяндалат:

«Алардын абалы шайтандын абалына окшош. Анткени шайтан адамга: “Каапыр бол!” — дейт. Ал каапыр болгондон кийин болсо: “Мен сенден алысмын. Чындыгында мен ааламдардын Раббиси болгон Аллахтан коркомун”, — дейт.»

«Эмгектенүү ырыскыны көбөйтпөйт. Ырыскы берүүчү — Аллах Таала. Эмгектенүү болсо себепке жабышуу болуп саналат. Ал эми себепке жабышуу — сүннөт.

Азирети Адам (ага салам) буудай эгип, андан нан жасачу. Азирети Нух (ага салам) жыгач уста болгон. Азирети Ибрахим (ага салам) кездеме соодагери эле. Азирети Давуд (ага салам) темир уста болгон. Азирети Сулайман (ага салам) себет токучу. Пайгамбарыбыз Мухаммад (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) алгач кой баккан, кийин соода кылган, андан соң Аллах жолунда жихад кылып, аскер болгон.

Азирети Абу Бакр Сыддык кездеме соодагери эле. Азирети Умар аль-Фарук тери иштетип, өтүккө булгаары тикчү. Азирети Усман Зиннурайн азык-түлүк алып келип соода кылчу. Азирети Али (Аллах алардын баарына ыраазы болсун) эмгек кылып иштеп, ошондой эле жихадга катышчу.

Үй-бүлөнүн бир жылдык керектөөсүнө жеткидей эмгектенүү — мубах (уруксат). Мусулмандарга жардам берүү жана Аллах жолунда кызмат кылуу үчүн көбүрөөк иштеп, көбүрөөк табуу болсо — мустахаб, башкача айтканда жакшы амал.

Хадисте мындай деп айтылган: «Адамдардын эң жакшысы — адамдарга эң көп пайдасы тийген адам.»

Эмне үчүн Курандагы «Маун» сүрөсү «Кичинекей нерселер» деп аталат?

Мурунку замандарда адамдар бири-биринен көбүнчө үч нерсени сурашчу: туз, чака жана ийне.

Эмне үчүн Аллах бүтүндөй бир сүрөгө ушундай ат берди?

«Маун» — аз гана нерсе, эч кыйынчылыксыз жасалуучу кичинекей жакшылык дегенди билдирет.

Куран түшкөн доордогу чөл турмушунда адамдар мындай майда жардамдарга дайыма муктаж болушкан. Коңшудан от, туз же казан сурап алуу кадимки эле көрүнүш болгон. Мындай нерсени берүү ээсине эч кандай зыян алып келчү эмес, ал эми сурап алуу уят деп эсептелчү эмес.

Демек, ушунчалык сараң адамдар бар экен — алар бир чымчым тузду да ыраа көрүшпөйт.

Маун сүрөсүнүн тартибине көңүл бургула:

• Адегенде акырет күнүн жалганга чыгаргандар жөнүндө айтылат.

• Андан соң жетимди орой түртүп, көңүл бурбагандар эскерилет.

• Кийин намазына кайдыгер болуп, элге көрүнүү үчүн ибадат кылгандар айтылат.

• Акырында болсо: «Маунду (кичинекей жардамды) да беришпейт» деп аяктайт.

Сүрө атайын чоң күнөөлөрдөн майда көрүнгөн иштерге чейин түшүп келет. Анткени анын билдирүүсү мындай:

Акыретке ишенбеген жүрөк акырында коңшусуна бир ийнени да убактылуу бере албаган жүрөккө айланат.

Өзүмчүлүктүн акыркы чеги — майда жакшылыктарды да аяп калуу.

Сүрөнүн үчүнчү аятында мындай деп айтылат:

«Ал кедейди тойгузууга үндөбөйт.»

Аллах адамды: «Кедей болгондуктан өзү тойгуза алган жок» деп айыптабайт. Тескерисинче, өзү бере албаса да, башкалардын жардамы менен муктаж адамдын курсагы тоюшун каалабаган жүрөктү сынга алат.

Демек, «Маун» — байлык же жакырчылык маселеси эмес, жүрөктүн кеңдиги маселеси.

Сен бүгүн кимге эмне бердиң?

Чоң нерсени эмес, кичинекей нерсени...

Бир табак шорпо, бир чымчым туз, бир чака, же бир ийне...

«Биз адамды машакаттын, сыноонун жана түйшүктүн ичинде жараттык.» (Балад сүрөсү, 4-аят)

Эмне үчүн аятта «кебед» деген сөз колдонулган?

Араб тилинде «кебед» сөзү «боор» деген маанини да билдирет.

Боор — адам денесиндеги эң оор, эч тыным албай иштеген, дайыма тазалап турган маанилүү орган. Ошол эле учурда бул сөз адамдын көкүрөгүндөгү кысылуу, оордук жана басым сезимин да элестетет.

Аллах Таала адамдын жашоосун сүрөттөп жатып: «Кыйынчылыктар кийин сырттан келет» дебеди. Тескерисинче, кыйынчылык адамдын жаратылышынын өзүнө кошо берилгенин билдирди.

Бул — бардык адамдар үчүн бирдей болгон илахий мыйзам.

Анда эмне үчүн чексиз Мээримдүү Аллах бул жашоону ушундай кылып жаратты?

Анткени адам табиятынан унутууга жана жаңылууга жакын. Эгер бул дүйнөдө эч кандай сыноосуз, кыйынчылыксыз жашасак, өз колубуз менен өзүбүздү чоң зыянга салмакпыз.

Ошондуктан башыбыздан өткөн кыйынчылыктар — акыреттеги алда канча чоң жоготуулардан сактаган тазалануу процесси.

Жашоо оорлогондо жүрөгүбүздө дайыма бир суроо жаралат:

«Мен бир нерсени туура эмес кылып жатамбы? Эмне үчүн дайыма мен?»

Ал эми Балад сүрөсүндө Аллах Таала бизге мындай маанини түшүндүрөт:

«Бул кыйынчылык сенин сөзсүз бир катаңдын белгиси эмес. Бул — адам болуп жаратылганыңдын өзү.»

Жүрөгүңдөгү кысылуу сезими кээде жөн гана адам экениңдин белгиси.

Аллах бизге көйгөйсүз дүйнөнү убада кылган эмес. Бирок ар бир сыноонун артында жеңилдик жана кеңчилик жашырылган.

Эң негизгиси — жашоодо кыйынчылык бар же жок экени эмес. Ошол кыйынчылыктар сени Аллахка жакындатабы же алыстатабы — мына ушул маанилүү.

Раббим, жүрөгүбүз кысылган ар бир «кебед» учурун Өзүнө жакындаткан себептерден кылсын. Оомийин.

ТОБОКЕЛ КЫЛУУ

Кээде адамдын ичи аралашып кетет да...
«Аракет кылып жатам, бирок болбой жатат. Токтотоюнбу же дагы аракет кылайынбы?» — деп ойлойт. Дал ушундай учурда тобокелчилик (таваккул) өз ордун табат.

«Таваккул деген эмне?» десең — колдон келген бардык аракетти кылгандан кийин жыйынтыкты Аллахка тапшыра билүү.

Бирок бул жерде абдан маанилүү тең салмак бар. Аллах Таала Куранда мындай дейт:

««Бир чечимге келгенден кийин Аллахка тобокел кыл.» (Али Имран, 3:159).»

Демек, адегенде эмне бар? Чечим кабыл алуу, аракет кылуу, кадам таштоо. Андан кийин эмне келет? Аллахка таянуу, ишеним артуу жана Ага моюн сунуу.

Таваккул — эч нерсе кылбай күтүп отуруу эмес. Ошондой эле бардык нерсени өз көзөмөлүңдө кармоого аракет кылуу да эмес. Ал — ушул экөөнүн ортосундагы тең салмак.

Мисалы, сен жакшы үй-бүлө, тынч жашоо же жакшы жумуш каалайсың. Ошол үчүн изденесиң, дуба кыласың, аракет кыласың. Бирок жыйынтык сен күткөндөй болбой калат.

Мына ошондо: «Мен колдон келген аракетимди кылдым. Демек, мунун болбой калуусунда да мен үчүн бир жакшылык бар экен», — деп айта билүү — чыныгы таваккул.

Аллах Таала дагы мындай дейт:

««Балким, силер бир нерсени жакшы көрөсүңөр, бирок ал силер үчүн жаман. Жана балким, бир нерсени жаман көрөсүңөр, бирок ал силер үчүн жакшы. Аллах билет, силер болсо билбейсиңер.» (Бакара, 2:216).»

Мына ушул жерде таваккул башталат.

«Менин илимим чектелүү, ал эми Аллах бардык нерсени билет жана көрөт», — деп ишене билүү.

Таваккул — жалкоолук же аракетсиздик эмес. Таваккул кылган адам аракет кылат, чарчайт, дуба кылат, кээде кайгырат да. Бирок анын жүрөгүндө дайыма бир сезим жашайт:

«Мен жалгыз эмесмин. Аллах мени менен.»

КЕЛИН БАРГАН ҮЙ БУЛ АНЫН ТАГДЫРЫ

Келин бир үйгө жөн гана жубай болуу үчүн барбайт.

Ал жаңы үй-бүлөгө, жаңы тартипке, жаңы адаттарга жана таптакыр башка адамдардын арасына кошулат.

Ошондуктан келинге эң биринчи керектүү нерсе — түшүнүү, кадыр-барк көрүү жана өзүн бөтөн адамдай сезбөө.

«Келин барган үй — тагдырың» деген сөздүн маңызы да ушунда.

Анткени адамдын бактысы сүйгөн жары менен гана эмес, ошол үй-бүлөдөн көргөн мамилеси менен да калыптанат. Үйдө жылуу сөз болсо, адам гүлдөй жайнайт. Ал эми дайыма сын, салыштыруу жана басым болсо, адам бара-бара өзүнө жабылып калат.

Эч ким кемчиликсиз эмес. Бирок жакшы үй-бүлө болуу үчүн кемчиликсиздик эмес, ак ниеттүүлүк керек.

Кээде кайнененин айткан бир эле жылуу сөзү келиндин жүрөгүндө өмүр бою өчпөс из калтырат. Ал эми кээде келинге көрсөтүлгөн түшүнүү жана мээрим анын ошол үйдү чыныгы өз үйү катары сезишине себеп болот.

Анткени «үй» деген жөн гана дубал эмес. Ал — адам эркин сүйлөй алган, ката кетирсе кемсинтилбеген, өзүн сүйүлгөн жана бааланган адам катары сезген жер.

Келиндин тагдыры дал ушундай чөйрөдө калыптанат.

Ошондуктан жаңы келген келинди «уулумдун аялы» деп эле эмес, бул үй-бүлөнүн жүрөгүнө аманат кылып берилген инсан катары көрө билүү керек.

Ага сүйүү менен мамиле кылуу, түшүнүүгө аракеттенүү жана ортодогу байланышты үзбөй сактоо — бекем жана берекелүү үй-бүлөнүн негизи.

Кээде бул дүйнө адамга өтө тар көрүнөт. Убакыт оорлоп, дем алуунун өзү да түйшүккө айлангандай сезилет. Түндөр узарып, үмүттөр куураган жалбырактай шамалга учат. Жүрөк өзүн куюнга түшүп калгандай сезет — кайсы жакка бурулбасын, чыгуучу жол көрүнбөйт. Мындай учурда сөздөр да алсыз болуп калат. Адам дал ушундай көз ирмемдерде чарчайт; эң өкүнүчтүүсү — ошол учурда Раббиси өзүнө күрөө тамырынан да жакын экенин унутуп коёт.

Бирок эсте...

Көз жашың да айтып берүүгө батына албаган кайгыңды Раббиң угуп турат. Ар бир шыбыраганыңды, ар бир сынык сөзүңдү, жүрөгүңдүн эң тереңиндеги үнсүз жалбарууларды билет. Сенин эч ким укпаган дубаларың, эч кимге айта албаган муң-зарың, жүрөгүңө батпай турган кайгыларың Аллахтын алдында жоголбойт. Сен кимге айтарыңды билбей ичиңде көтөрүп жүргөн дарттарыңды Аллах эч түшүндүрмөсүз эле толук билет.

Раббиң сени көрүп турат. Ийиниңе түшкөн оор жүктү, көкүрөгүңдүн канчалык кысылып жатканын, өзүңдү эң жалгыз сезген көз ирмемдериңди билет. Эч ким байкабаса да, күчтүү көрүнүүгө аракет кылып, бирок ичиңден сынып жаткан учурларыңды көрөт. Адамдардын көзүнө көрүнбөгөн курмандыктарыңды, эч кимге айтпай кылган жакшылыктарыңды, эч нерсе күтпөстөн берген эмгегиңди Аллах толук билет.

Унутпа: баары чыдагыс болуп көрүнгөн учур — сабыр эң баалуу болгон учур. Кыйынчылык адамдын сабырын сынайт. Түн эң караңгы болгон кезде таң эң жакын болот. Ар бир азап жаңы жаралууга, ар бир кайгы кайра тирилүүгө себеп болушу мүмкүн. Сен сынган жериңде кайра өнүп чыга турган үрөн бар. Сен баары бүттү деп ойлогон жерде, Аллах сен үчүн жаңы эшик даярдап койгон.

Баары чыдагыс болуп көрүнгөндө, көзүңдү асманга көтөр да, муну эсте: сени эң жакшы түшүнгөн, эң жакшы билген, үнүңдү уккан жана абалыңды көргөн Раббиң бар. Ал — эч качан унутпаган, эч качан таштап койбогон жана пендесин үмүтсүз калтырбаган Ар-Рахман.

Аллах сага бере турган нерселерди эч качан кичине көрбө. Анткени жүрөгүңө түшкөн ар бир жакшы каалоонун Ээси — Аллахтын Өзү.

Эсиңе түшүрчү, Азирети Ажар (алейха салам) энебизди. Ал чөлдүн так ортосунда жалгыз жана айласыз калган эле. Бир тамчы да суу жок болчу. Бирок ал колун жайып, Аллахтан суу сурады. Адамдын акылы менен мүмкүн эмес көрүнгөн ошол жерде Аллах Замзам булагын агызды.

Биз болсо көп учурда: «Бул тилегим өтө чоң, бул дубам өтө оор, мындай нерсе мага ылайык эмес» деп өзүбүздү артка тартабыз. Бирок Раббибиз үчүн чоң же кичине деген түшүнүк жок. Чөлдөн суу чыгарууга кудурети жеткен Аллах, сенин жүрөгүңдө өнүп чыккан үмүттү да Өзүнүн кудурети менен чындыкка айландыра алат.

Сен болгону сура. Чын ыклас менен, толук тобокелдик жана сабыр менен сура. Анткени сенин дубаң — Аллахка болгон жүз бурушуң. Жана билгин, Раббиңдин казынасы чексиз.

Ажар энебиз чөлдө бир ууч суу сураган эле, Аллах ага кылымдар бою адамдар иче турган түгөнбөс булакты насип кылды. Ошондуктан дубаңды эч качан барксыз көрбө. Балким, сен кичинекей деп ойлогон бир дуба, муундарга жетчү чоң ырайымдын башталышы болуп калышы мүмкүн.

1. Жылаңачтануу – жөнөкөй адат эмес, уят-сыйыттын бузулушу.

Үй-бүлө ичинде болсо да денени ашыкча ачып жүрүүнү «үйдөгү эркиндик», «көнүмүш адат» же «ыңгайлуулук» деген шылтоолор менен актоого болбойт. Балдардын көзүнчө чечинүү, кийим алмаштыруу же денени ачык көрсөткөн кийим менен жүрүү – аларга да, өзүңө да болгон урмат-сыйды азайтат. Үй – ар ким каалагандай жүрө турган жер эмес, ар-намыс жана уят-сыйыт сакталган жай.

2. Социалдык тармактар – махрамдуулуктун көрүстөнү болбошу керек.

Пижама, түнкү кийим, уктоочу бөлмө, төрөт учуру, төрөттөн кийинки абал сыяктуу эң купуя көз ирмемдерди «лайк», «катталуучу» же «эстелик» деген шылтоо менен коомчулукка жарыялоо туура эмес. Эң баалуу нерсе – көпчүлүккө көрсөтүлгөн эмес, сакталган нерсе.

3. Конок келгенде да адеп сакталат.

Конок канча жакын адам болбосун, аны пижама менен тосуп алуу – жөнөкөйлүк эмес, сыйлабастык болуп калышы мүмкүн. «Өз адамыбыз» деген жүйө менен махрамдуулуктун чектерин бузууга болбойт. Ар бир үйдө адеп-ахлак жана уят-сыйыт өкүм сүрүшү керек.

4. Экран алдында да махрамдуулук сакталат.

Үйдүн ичиндеги купуялуулук физикалык гана эмес, санариптик мейкиндикте да корголууга тийиш. Камера күйүп турган учурда кийим алмаштыруу же ылайыксыз кийим менен видео байланышта отуруу адамдын көрүнүшүнө эле эмес, адеп-ахлагына да таасир этет.

5. «Бала кичинекей, эч нерсени түшүнбөйт» деп ойлобоңуз.

Ымыркай же кичинекей бала болсо да, анын жанында махрамдуулуктун чеги бузулбашы керек. Ал көргөнүнүн баарын аңдап түшүнбөсө да, анын таасирин жүрөгү жана аң-сезими кабыл алат. Уят-сыйыт сезими балага эң биринчи сөз менен эмес, ата-эненин үлгүсү аркылуу сиңет.

6. Махрамдуулук сакталганда гана жашайт.

Ыңгайлуулук, көнүмүш адат же заманга ылайыкташуу деген эч бир шылтоо махрамдуулукту бузууга негиз боло албайт. Махрамдуулук бузулган сайын уят-сыйыт азаят. Уят-сыйыт азайган сайын үй-бүлөнүн бекемдиги алсырайт.

Чек жок жерде урмат-сый болбойт.
Чеги жок үй-бүлөдө махрамдуулук жоголот.

Махрамдуулук жоголгон жерде алгач уят-сыйыт сезими, андан кийин үйдүн тынчтыгы кетет.

Эч кимдин ыңгайлуулугу махрамдуулуктан жогору тура албайт.

Эсиңизде болсун: адатка айланган чек бузуулар акырында адамдын уят-сыйытын мокотуп, уялганды да унуттурат.

Бул үйдө чек бар.
Бул үйдө уят-сыйыт бар.
Бул үйдө махрамдуулук талкууга же соодалашууга жатпайт.

Анткени бул үйдө урмат-сый ар бир адам өз чегин билген жерден башталат.

Жубайыбыз менен катар басуудан да тартынаар элек...

Улуулардын накыл сөздөрүнөн...

Мурдагы улуу муундун айрымдары жубайы менен көчөдө жанаша баспай, ортосуна бир аз аралык коюп басышчу. Бул милдеттүү диний өкүм болгондуктан эмес. Тескерисинче, үй-бүлөсүндө көйгөйү барлардын көңүлү оорубасын, аларда көрө албастык ойгонбосун деген назик сезимден улам ушундай кылышкан.

Ошондой эле көчөдө балдары менен ашыкча эркелешип, көзгө урунгандай бактылуу көрүнүүгө аракет кылышчу эмес. Анткени ар кимдин насиби ар башка экенин билишчү.

Илгеркилердин бир сөзү бар эле:

«Көрсөтпө, балам, күнөө болот.»

Бул сөз бүгүн мурдагыдан да баалуу болуп калды.

Азыр болсо жубайыбызды, үйүбүздү, балдарыбызды, бактыбызды, атүгүл боюнда бар экенин көрсөткөн тестке чейин социалдык тармактарга чыгарып калдык.

Мурда «ырыскыңды бөлүш» дешчү. Азыр болсо берекелүү дасторкондун сүрөтүн жарыялоо көбөйдү.

Бөлүшкөн сайын чын ыкластуулук азайды. Бөлүшкөн сайын көп үй-бүлөнүн тынчтыгы бузулду. Береке түшүнүгү алсырады. Аял да, эркек да иштесе да, ырыскы жетпей жаткандай сезиле баштады.

«Көрсөтпө, күнөө болот» деген улуу муундун,
көрсөтпөй тура албаган неберелери болуп калдык.

Макаланын башындагы адам жубайы менен да белгилүү бир адепти сактап баскан, балдары менен да көчөдө чектен ашкан көрүнүштөрдөн алыс болгон. Бул иштер парз да эмес, важиб да эмес. Бирок ошол назик адеп жана сактык аркылуу алар үй-бүлөсүн өмүрүнүн акырына чейин коргой алышкан.

Анткени миңдеген адамдардын көзүнө түшкөн, улам айтылып, көрө албастыкка кабылган үй-бүлөлөр көп учурда ар кандай сыноолорго көбүрөөк дуушар болушат.

Үй-бүлөнүн бактысын ар дайым элге көрсөтүү эмес, аны сактоо маанилүүрөөк.

Ар бир нематты жарыялоо шарт эмес. Кээ бир бакыттардын берекеси – алардын купуя сакталышында.

Аллахтан кандай жамандык көрдүңөр эле, Анын шариятын мынчалык жек көрүп калдыңар?

Аллах зынааны арам кылды — тукум бузулбасын деп.

Сүткорлукту (пайызды) арам кылды — жакырлар андан бетер эзилбесин деп.

Ичимдикти арам кылды — акылыңар сак болсун деп.

Адилеттүүлүктү буюрду — зааракорлорго жол ачылбасын деп.

Аялга абийирдүүлүктү, эркекке жоопкерчиликти жүктөдү — үй-бүлө бузулбасын деп.

А силер эмне кылдыңар?

Аллахтын өкүмдөрүн таштап, алардын ордуна заманбап жасалма «кудайларды» койдуңар.

Аялды товарга айланттыңар.

Балдар атасыз калды.

Үй-бүлөлөр ыдырады.

Боорукерлик азайды.

Жаштар баңгизаттын, бузукулуктун жана руханий боштуктун кучагында калды.

Эми айткылачы: Аллахтын өкүмүн таштап, эмне таптыңар?

Сен кайдасың, жол кайда?
Бул ошондой бир жол:
Адам пайгамбар ал жолдо чарчады;
Ибрахим пайгамбар отко ташталды;
Исмаил пайгамбар курмандыкка чалынмак болуп жаткырылды;
Юсуф пайгамбар өтө арзан баага сатылып, жылдар бою зынданда калды;
Закария пайгамбар ара менен кесилди;
Яхья пайгамбар мууздалды;
Айюб пайгамбар оор сыноолорго сабыр кылды;
Иса пайгамбар жалгыздыкта жана кыйынчылыктарда жашады;
Ал эми биздин Пайгамбарыбыз Мухаммад ﷺ жакырчылык жана түрдүү азап-тозоктор менен күрөштү.
Сен болсо дагы эле көңүл ачуу жана оюн-күлкү менен убактыңды өткөрүп жатасың...
...

Тообоңду эртеңге жылдырба. Өлүмдүн качан эшик кагаарын эч ким билбейт. Көптөрдүн «эртеңи» келбей калган, ал эми алардын артында аткарылбай калган тооболор жана өкүнүчтөр гана калган.

4. Үйдүн жетекчиси болуу — жоопкерчиликти мойнуңа алуу дегенди билдирет. Биз жооптуу болгон эң биринчи маселе — жубайыбыздын жана балдарыбыздын ыйманы, ибадаты жана адеп-ахлагы.

Кыямат күнү Раббибизге эсеп берип жатканда өзүбүздөн кийин үй-бүлөбүз үчүн да сураларыбызды унутпайлы.

5. Экинчи жоопкерчилик — үй-бүлөбүздүн жана үйүбүздүн муктаждыктарын камсыз кылуу. Адал эмгектенип, адал табуу биз үчүн парз.

Бул милдетти Аллах жүктөгөндүктөн, Анын ыраазычылыгын көздөп үй-бүлөбүзгө жасаган ар бир ылайыктуу чыгым — садака жана сооп болуп эсептелет.

6. Биздин милдеттерибиз болгондой эле, албетте, жубайларыбыздын да өз милдеттери бар. Ар бирибиз Аллахтын алдында өзүбүзгө берилген жоопкерчилик үчүн эсеп беребиз.

Биз жөн гана өнөктөштүк түзгөн жокпуз. Биз Аллахтын жолунда бири-бирибизге жөлөк болуп, бири-бирибизди бейишке жеткирүүгө аракет кылып жатабыз.

Каввам болуунун акысын берген адам Аллахка шүгүр кылсын! Ал эми өз жоопкерчилигин аткарбай койгон адам күнөөнү башкалардан издебесин.

Аллах жубайлардын ортосуна салган сүйүү — бейишке жетүү жолунда бирге жашоонун сүйүүсү. Болбосо эч ким өмүр бою экинчи бирөөнүн сырткы келбетине гана карап жүрбөйт.

Сырткы көрүнүштү жактыруу бир заматта пайда болушу мүмкүн. Бирок чыныгы сүйүүгө жетүү — жылдарды талап кылган узак жол.

Сүйүү өзүнүн толук маанисинде өмүрдүн акырында билинет. Мисалы, үйлөнгөнүңөргө элүү жыл болуптур дейли.

Ошол элүү жылдын аягында жубайлар бири-биринин бекем ыйманына күбө болушат. Алар ибадаттары жана сүннөткө ылайык жашоосу менен акыйкатты коргоп келишкен болот. Аллах жолундагы аракеттери аркылуу жихаддын эмне экенин көрсөтүшкөн болот.

Мына ушундай өмүрдүн ээси сүйүүгө татыктуу болот. Анын Аллах сүйгөн инсан экенине үмүт кылуу менен жүрөктө чыныгы сүйүү пайда болот.

Ага чейинки айтылган сүйүү сөздөрүнүн баары болсо, чоң көлдү түзгөн майда тамчылар сыяктуу гана.