Түүрдэр хаһан баар буолбуттарай
Биллэн тутар, түүр тыллара баар буолууларын туһунан реконструкция көмөтүнэн датировкалаатахха, түҥ былыргыга тиийэбит, холобур чубаас уонна саха тыллара, быһа барыллаан, түүр сүрүн умнаһыттан икки тыһыынча сыл ынараа өттүгэр арахсыбыттара диэн буолар.
Ол эрээри, аан дойду билигин биллэр устуоруйатыгар түүрдэри таһаарбыт түүр аҕа уһуунан Ашина (Эсен, Асена) аҕа ууһа буолар. Бу аҕа ууһа алтыс үйэттэн биллэн барбыта.
Тимири уһаарар аҕа уустарыттан төрүттээхтэр. Кытай хроникатыгар сурулларынан, бастаан бу аҕа ууһа жужааннарга бас бэринэн, кинилэргэ тимир уһааран биэрэр эбит.
Үһүйээн кэпсииринэн, биир уол оҕо уонча саастааҕар аттынааҕы биис-уустар бу ыал эр дьоннорун барытын өлөрөн кэбиспиттэр, кини соҕотох тыыннаах хаалбытын бөрө ииппит уонна улааппытын кэннэ киниэхэ ойох буолбут, уон уол оҕону төрөппүт. Олортон биирдэстэрэ баһылык буолбут. Мантан Ашина ыраахтааҕы ууһа тэнийбит.
Биллэн турар бу бөрө - ханнык эрэ дьахтар. Бу уон уол улааталларыгар жужааннар кинилэри Алтаайга көһөрөллөр, онно тимир уһаартара "командировкалыыллар". Алтаайга аҕа ууһа Түүр (төркү) омук диэн ааттанар буолар, күүһүрэр, олохтоох теле биис-уустарын кытта сойуустаһан, жужааннар былаастарын сууллараллар (Бумын хаҕаан сэриитэ 552 сыллаахха жужааннар хаҕанааттарын сэриитин үлтүрүтэр), дьэ бу кэнниттэн саҕаланар түүрдэр (төркүлэр) аан дойду аренатыгар тахсыылара.
Манна эбэн эттэххэ, жужааннар Ашина сойуолаһыытыттан тэскилээн, арҕаа бараллар, онно күүһүрэн (элбэх тыллаах дьону салайан олорбуттара таах хаалбатах) алааннар диэн аатынан элбэх омугу "дьалкыталлар", билиҥҥи Волга уонна Хапхаас омуктарыттан саҕалаан венгрдарга тиийэ элбэх омук өбүгэлэрин сорҕото буоллаллар.
Биллэн тутар, түүр тыллара баар буолууларын туһунан реконструкция көмөтүнэн датировкалаатахха, түҥ былыргыга тиийэбит, холобур чубаас уонна саха тыллара, быһа барыллаан, түүр сүрүн умнаһыттан икки тыһыынча сыл ынараа өттүгэр арахсыбыттара диэн буолар.
Ол эрээри, аан дойду билигин биллэр устуоруйатыгар түүрдэри таһаарбыт түүр аҕа уһуунан Ашина (Эсен, Асена) аҕа ууһа буолар. Бу аҕа ууһа алтыс үйэттэн биллэн барбыта.
Тимири уһаарар аҕа уустарыттан төрүттээхтэр. Кытай хроникатыгар сурулларынан, бастаан бу аҕа ууһа жужааннарга бас бэринэн, кинилэргэ тимир уһааран биэрэр эбит.
Үһүйээн кэпсииринэн, биир уол оҕо уонча саастааҕар аттынааҕы биис-уустар бу ыал эр дьоннорун барытын өлөрөн кэбиспиттэр, кини соҕотох тыыннаах хаалбытын бөрө ииппит уонна улааппытын кэннэ киниэхэ ойох буолбут, уон уол оҕону төрөппүт. Олортон биирдэстэрэ баһылык буолбут. Мантан Ашина ыраахтааҕы ууһа тэнийбит.
Биллэн турар бу бөрө - ханнык эрэ дьахтар. Бу уон уол улааталларыгар жужааннар кинилэри Алтаайга көһөрөллөр, онно тимир уһаартара "командировкалыыллар". Алтаайга аҕа ууһа Түүр (төркү) омук диэн ааттанар буолар, күүһүрэр, олохтоох теле биис-уустарын кытта сойуустаһан, жужааннар былаастарын сууллараллар (Бумын хаҕаан сэриитэ 552 сыллаахха жужааннар хаҕанааттарын сэриитин үлтүрүтэр), дьэ бу кэнниттэн саҕаланар түүрдэр (төркүлэр) аан дойду аренатыгар тахсыылара.
Манна эбэн эттэххэ, жужааннар Ашина сойуолаһыытыттан тэскилээн, арҕаа бараллар, онно күүһүрэн (элбэх тыллаах дьону салайан олорбуттара таах хаалбатах) алааннар диэн аатынан элбэх омугу "дьалкыталлар", билиҥҥи Волга уонна Хапхаас омуктарыттан саҕалаан венгрдарга тиийэ элбэх омук өбүгэлэрин сорҕото буоллаллар.