Биики халандаар 📆


Гео и язык канала: Киргизия, Киргизский
Категория: Религия


Күн аайы саха устуоруйатыгар сыһыаннааҕы Бикипиэдьийэттэн сүһэн суруйабыт.
Эбиилээх-көҕүрэтиилээх буоллаххытына дьаһабылга @Halan_Chuekke суруйуҥ.


Гео и язык канала
Киргизия, Киргизский
Категория
Религия
Статистика
Фильтр публикаций


☀️🌿 ИЙЭ ТЫЛ - 2024
ийэ тылы хараанныыр үлэни сүрүннүүр түмсүүлэр
УЛАХАН ТҮҺҮЛГЭЛЭРЭ (форум)
Кулун тутар 5 күнэ
.

ТҮҺҮЛГЭЛЭРИНЭН МУННЬАХТАР (секцияларынан мунньахтар)

Саҕаланыыта – 10 чаастан.
Бэлиэтэнии – 9 чаастан.
1. Дьокуускай куорат саха уһуйааннарын уонна оскуолаларын төрөппүттэрин Сүбэтин үлэтэ – Саха гимназиятын аактабай саалата, П.Алексеев уул., 49 ("Ийэ тыл кэскилэ", Никитина В.Н.).
2. «Төрүт тыл» логопед түмсүүтэ – Ойуунускай уул.37, РЛИ аактабай саалата (Артемьева С.В.).
3. «Ааҕар Саха сирэ» – Саха театрын «Алампа саалата» (Карманова С.Е.). Киириитэ «Тамерлан» өттүнээҕи аанынан.
4. Сахалыы тыыннаах оскуолалар уонна уһуйааннар – Чирээйэптэр ааттарынан ДьКНГ аактабай саалата, Поярков уул., 16 (Пермякова В.С.).
5. Саха тыла аныгы кэмҥэ –  Ленин уул., 40, Национальнай библиотека Историческай саалата («Саха тыла 400», Угарова Я.И.).
6. Биридимиэти сахалыы үөрэтии (сахалыы учебниктары оҥоруу) – РЛИ, Ойуунускай уул., 37, лекция саалата, 335 ауд. (Шишигина Ф.В.).
7. Төрөөбүт тылга олоҕуран элбэх тылланыы – Кулаковскай уул., 42, ГУК, 2 этээс, "Синергия" библиотека хоһо (Попова Г.С.-Санаайа).
8. Оҕо аҕатынаан ийэ тыл эйгэтигэр – 203мкрн 33 корпус, "Айыы кыһата" гимназия Ураһата, (Слепцов В.А.).
9. Ийэ тылбыт – итэҕэлбит – Ем.Ярославскай аатынан түмэл Балаҕана,  Ленин уул., 5/2, 2 к. («Айгы ситимэ» уопсастыбаннай түмсүү, Холмогорова А.А.)

Саха театрын улахан саалатыгар оҕолор Түһүлгэлэрэ:
9.00-10.00. «Күн» оҕо уопсастыбаннай хамсааһына
10.00-12.00. – Бэстибээл
12.00-14.30. – "Барҕарыы" научнай-практическай сахалыы кэмпириэнсийэтин кыайыылаахтарын наҕараадата.

ТОЙОН МУННЬАХ (пленарнай чааһа)
Буолар сирэ: Б.Ойуунускай аатынан Саха театра.
Кэмэ: 15 чаастан.

🌈 Саҥа кэмҥэ саха тылын эйгэтин кэҥэтэр-сайыннарар соруктаах маҥнайгы уопсастыба түмсүүтэ аҕыс уонус сыллар бүтүүлэригэр Дьокуускай куоракка тэриллибитэ. Түмсүүнү Тэрис салайбыта. 90-с сылларга үөрэҕирии национальнай кэнсиэпсийэтэ (Е.П. Жирков) оҥоһуллан олоххо киириитин саҕана «Ийэ тыл» көҥүл түмсүү тэриллибитэ.
Саха тылын эйгэтэ кыараан уонна аан ситим сайдыытын сабыдыалынан элбэх оҕо төрөөбүт тылынан саҥарбат буолла, 2010-с сыллар кэннэ төрөөбүт саха оҕото үксэ нууччалыы тылланна. Маннык куттал суоһаабыта биллибитин кэннэ 2021 сылтан саҕалаан «Ийэ тыл» түмсүүнү кэҥэтэр, күүһүрдэр үлэ барбыта. Билигин ийэ тылы харыстааһын уонна сайыннарыы хайысхатыгар «Ийэ тылы» кытта ситимнэһэн «Барҕарыы» пуонда, «Олоҥхо» ассоциация, «Ийэ тыл кэскилэ», «Ааҕар Саха сирэ», «Саха тыла 400», «Күөрэгэй», оҕолор общественнай хамсааһыннара «Күн» уо.д.а. айымньылаахтык үлэлии-хамсыы сылдьаллар. «Саха» Национальнай иһитиннэрэр-көрдөрөр хампаанньа сахалыы ойуулуктары, онтон да атын көрдөрүүлэри элбэхтик таһаарар буолла («Чохоон» оҕо ханаала).
Ааттаммыт түмсүүлэр күүстэрин холбоон ийэ тылы хараанныыр баараҕай үлэни сүрүннүүр сыаллаах-соруктаах «Ийэ тыл – 2024» диэн сүбэлэһии, санаа атастаһыытын улахан түһүлгэтигэр (форумҥа) кэлэн кыттыҥ, төрөөбүт тылбыт кэскилин түстүүр хамсааһыҥҥа эбии күүс-тирэх буолуҥ!

Тэрийэр бөлөх


Дьону олоҕо суох туоратыыны, кинилэр бырааптарын күөмчүлээһини хайдах суох гыныахха сөбүй?
Опрос
  •   Буруйдаахтары дьарыйан, мөҕөн, саакка-суукка ыытан
  •   Мөҕөн-этэн туһа суох, ыстырааптыыр ордук, оттон ордук сытайбыттары күһэлэҥ үлэҕэ ыытан, хаайан
  •   Эрдэттэн иитэн, быһааран, өйдөтөн, ол иһигэр кинигэ, киинэ нөҥүө
  •   Үөһэ этиллибит барыта
  •   Атын санаалаахпын
  •   Билбэтим
3 голосов


Видео недоступно для предпросмотра
Смотреть в Telegram
Бүгүн халандаарынан саас бастакы күнэ. Эҕэрдэ, доҕоттоор! 💥🤡
Бу ролигы кимнээх устан тарҕаппыттара буолла. Наһаа үчүгэй, уот харахха! ☄️


Кулун тутар 1 күнүгэр туох буолбут эбитий?

🔸 ХНТ (ЮНЭЙДС) — Дискриминацияны утарар күн[1]. Бу күн ЮНЭЙДС (ВИЧ/СПИД утары ХНТ программата) көҕүлээһининэн ыытыллар. Ол эрээри, бэлиэ күн аҥардас биир ыарыыга ылларбыт дьон тэҥ бырааптарыгар эрэ болҕомто тардыынан муҥурдаммат, хабар эйгэтэ киэҥ: дискриминация ханнык баҕарар көстүүлэрэ дьону тэҥэ суох гыналлар, дьон олоҕун айгыраталлар.
🔸 Гражданскай көмүскэнии аан дойдутааҕы күнэ
🔸 Имбэлииттэри өлөрүүгэ болҕомто уурар күн
🔸 Бэйэ этин-сиинин бааһырдыыга болҕомто ууруу күнэ
🔸 Комплимент аан дойдутааҕы күнэ [2]
🔸 Исландия — Пиибэ күнэ. 1989 сыллаахха бобуу суох буолбутун кэннэ бэлиэтэнэр
🔸 Ираак (Курдистаан) — Мустафа Барзани күнэ
🔸 Парагвай — Дьоруойдар күннэрэ
🔸 Босния уонна Герцеговина — Тутулуга суох буолуу күнэ (Югославияттан, 1992)
🔸 Польша — "Кырыыстаах саллааттары" ахтар күн
🔸 Маршалл арыылара — Ахтыы күнэ
🔸 Соҕуруу Кэриэйэ — Самилджоль. 1910-1945 сс. Япония баһылыырын утары хамсааһын сиэртибэлэрин ахтар күн. 1919 сыллаахха Сеулга бу күн улахан хаан тохтуулаах дьалхаан буолбута
🔸 РумынияМолдавия — Марцишор, саас саҕаланыыта
🔸 Микронезия (Йап штаат) — Йап күнэ.

🔹 1562 — Васси диэн сиргэ (Франция) католиктар 63 гугеноту (эмиэ христианнар протестаанныы салаалара) өлөрбүттэр, мантан сылтаан Францияҕа итэҕэл сэриилэрэ саҕаламмыттара.
🔹 1810 — Александр I ыраахтааҕы Абхазия Арассыыйа Импиэрийэтигэр киирбитин туһунан манифест таһаарбыт.
🔹 1896 — Анри Беккерель атомнар радиациялаах үрэллиилэрин арыйбыт.
🔹 1921 — Петроградка көҥүлү кэҥэтии иһин дьалхаан буолбутун түмүгэр Кронштадтааҕы өрө туруу саҕаламмыт, мотуруостар уонна куорат олохтоохторо бассабыыктар утары саа-саадах туппуттар.
🔹 1953 — Иосиф Сталин инсуллаабыт уонна өйүн сүтэрит; түөрт хонон баран өлбүтэ.
🔹 1967 — Мэҥэ Хаҥаласка Герой Попов аатынан сопхуос тэриллибит.
🔹 2008 — Читинскай уобалас уонна Агинскай-Бурятскай автономнай уокурук холбоһоннор Забайкальскай кыраай үөскээбит.

🔹 Бүгүн ахтыллар дьон:
Төрөөбүттэр:
▫️1932 — Дьокуускайга Роза Шелехова — Саха Сирин советскай уонна гражданскай сэрии кэминээҕи устуоруйатын чинчийбит учуонай, устуоруйа билимин хандьыдаата.
▫️1934 — Үөһээ Бүлүү Ороһутугар Николай Тобуруокап — лингвист учуонай, литэрэтиирэ кириитигэ, филология билимин дуоктара. Өксөкүлээх Өлөксөй, Б. Ойуунускай, Эрилик Эристиин, Амма Аччыгыйа, Суорун Омоллоон, Кындыл Уйбаан, Сэмэн Руфов о. д. а. саха суруйааччыларын, бэйиэттэрин айымньыларын сиһилии чинчийбитэ.
▫️1934 — Иннокентий Томскай (19.09.2001 өлб.) — саха биллиилээх учуонайа, экономика билимнэрин дуоктара.
▫️1935 — Ньурба Таркаайытыгар Нүһүлгэн (Ксенофонт Уткин) — философия билимин дуоктара, профессор, бэйиэт уонна литэрэтиирэ кириитигэ.
▫️1946 — Таас Үрэх бөһүөлэгэр (билигин Мииринэй оройуона) Виталий Басыгысов — 2008 с. Ил Түмэн бэрэстээтэлэ.

Өлбүттэр:
▫️1981 — Таллан Бүрэ (Ефрем Сивцев, 25.01.1909 төр.) — Нам улууһун Хатыҥ Арыы нэһилиэгиттэн төрүттээх саха биллиилээх суруйааччыта. Бэйиэт туһунан Сэмэн Данилов маннык эппиттээх: "Кини өрүү тыл ойуулуур, оһуордуур кэриҥин, кыаҕын кэҥэтэр иһин охсуһар".

🔹 Бүгүн уонна туох ахтылларын — бэлиэ күннэр, түбэлтэлэр, ким төрөөбүтүн/өлбүтүн туһунан — манна сиһилии көр: https://sah.wikipedia.org/wiki/кулун_тутар_1
📌 Сурутуҥ https://t.me/biikige


Чорбохтоох сыл куһаҕан диэн итэҕэйэҕин дуо?
Опрос
  •   Аныгы киһи манныкка итэҕэйбэтэ биллэр, ньүдьү-балай акаарыга дылы
  •   Итэҕэйиин-итэҕэйэн! Тыала суохха мас хамсаабат
  •   Итэҕэйбэппин, ол эрээри дьаахханабын ;)
  •   Тугу-тугу этэргит буолла?
49 голосов


Сорох дьон чорбохтоох сылы (високоснай) сөбүлээбэттэр, куһаҕан, дьоло суох сыл дииллэр, кутталлаах быһылааннар элбииллэр дии саныыллар.

Холобур, 2020 сыллаахха КОВИД хамсыга саҕаламмыта, 1912 – Титаник тимирбитэ дииллэр. Ону таһынан ол-бу "быраабыланы" тутуһаллар: бу сыл улаханы тугу да саҕалаабаттар, харчы иэс биэрбэттэр (төннөрүөхтэрэ суоҕа диэн дьаахханан), көспөттөр, тыалга турбаттар иҥин эбит. Оннооҕор, сорох кыргыттар бу сыл ойох барбаттар эбит.

ВЦИОМ ыыппыт ыйытыгар 📊 Арассыыйа олохтоохторун 70-ча бырыһыана ол туһунан истибит эбит (ол аата 30% истибэтэх да буоллаҕа), ол эрээри 34 эрэ бырыһыана ону итэҕэйэр эбит.

Оттон биһиэхэ, сахаларга, бу туох эмит суолталаах дуо? ❓


Олунньу 29 күнүгэр туох буолбут эбитий?

🔸 Олунньу 29 диэн Григориан халандаарыгар түөрт сылга биирдэ буолар ордук хонуктаах сыл 60-с күнэ. Сыл бүтүө 306 күн баар.
Түөрт сылга биирдэ буолар ордук хонуктаах эрэ сылга баар соҕотох күн (арай 17001800 уонна 1900 сыллар ордук хонуктара суоҕа).
🔸 Бүгүн биир да күттүөннээх бэлиэ күнү бэлиэтээбэттэр эбит.

🔹 1936 — Нильс Бор атом холбоһуктаах дьаадыратын түөрүйэтин (нууч. теория составного ядра атома) айбытын туһунан кэпсээбит.
🔹 2000 — Чечняҕа 776-с үрдэлгэ 90 Псков десантниктара 2000 кэриҥэ боевигы кытта кыргыһыылара саҕаламмыт. 90 киһиттэн алтата эрэ тыыннаах хаалбыт.

🔹 Бүгүн ахтыллар дьон:
Төрөөбүттэр:
▫️1792 — Джоаккино Россини (1868 өлб.), Италия аатырбыт хампаһыытара, «Севилья цирюльнига» опера ааптара.

Өлбүттэр:
▫️1940 — Эдвард Фредерик Бенсон (1867 төр.), фантаст суруйааччы.
▫️1944 — Пер Эвинд Свинхувуд (1861 төр.), Финляндия бэрэсидьиэнэ (1931—1937).

🔹 Бүгүн уонна туох ахтылларын — бэлиэ күннэр, түбэлтэлэр, ким төрөөбүтүн/өлбүтүн туһунан — манна сиһилии көр: https://sah.wikipedia.org/wiki/олунньу_29
📌 Сурутуҥ https://t.me/biikige


Калевала күнүнэн сэдиптээн маннык ыйытык: Биир эмит олоҥхону ТОЛОРУ аахпытыҥ (истибитиҥ) дуо?
Опрос
  •   Суох
  •   Биири аахпытым
  •   Хаһы да
  •   Хоруйдууртан туттунабын
40 голосов


Олунньу 28 күнүгэр туох буолбут эбитий?

🔸 Сэдэх ыарыылар күннэрэ. Сэдэх ыарыылары элбэх киһи билбэт буолан (ол иһигэр саҥа ыалдьыбыт ыарыһахтар бэйэлэрэ уонна быраастар), хойут биллэллэр, онон түргэнник эмтэниэх да ыарыыны баалатан кэбиһэллэр. Бу күн оннук ыарыылар тустарынан билиини тарҕатаары бэлиэтэнэр.
🔸 Ииндийэ — Дойду билимин күнэ
🔸 Финляндия — Калевала күнэ
🔸 Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ (Тайбаан) — Эйэлээх кэриэстэбил күнэ
🔸 Арааб дойдулара — Учуутал күнэ
🔸 Андалусия — Андалусия күнэ.

🔹 1525 — ацтектар ыраахтааҕыларын Куаутемогу конкистадор Эрнан Кортес бирикээһинэн өлөрбүттэр.
🔹1634 — Сахалар Өлүөнэ остуруогун төгүрүйүүлэрин кэмигэр, сабаҕалааһын быһыытынан, бороҕоттор уонна хаҥаластар, тыл-тылларыгар киирсибэккэ, төгүрүйүүнү устубуттар уонна тарҕаспыттар.
🔹 1835 — «Калевала» диэн карел уонна фиин омуктарын эпоһын (олоҥхотун) бастакы суругунан барылыгар Элиас Лённрот күнүн-дьылын туруорбут, илии баттаабыт.
🔹 1922 — "Бандьыыттааһын тэнийбитинэн" сибээстээн Дьокуускай куоратыгар осаднай балаһыанньа биллэриллибит.
🔹 1959 — РСФСР Миниистирдэрин сэбиэтин уурааҕынан, РСФСР үрдүнэн 100 саҥа «Баҕа өттүнэн оонньооччулар норуот дыраамтыйаатырдарын» тэрийии буолбут. Норуот тыйаатыра — РСФСР-га 50-с сылларга үөдүйбүт, онтон 90-с сыллар уларыйыыларын кэннэ Саха сиригэр эрэ хаалбыт тыйаатыр көрүҥэ.
🔹 1991 — Персия хомотун сэриитэ түмүктэммит.
🔹 1997 — Туурсуйа генераллара дойдуга ислаам аһара күүһүрэн эрэрин утаран меморандум ылыммыттар. Мантан сылтаан сотору кэминэн Туурсуйа ислаам диэки охтубут Неджметтин Эрбакан баһылыктаах бырабыыталыстыбата эстибитэ.

🔹 Бүгүн ахтыллар дьон:
Төрөөбүттэр:
▫️1909 — Прокопий Добрынин — Саха сириттэн төрүттээх бастакы идэтийбит скульптор. Айымньыларыттан ордук биллибиттэрэ ВДНХ-ны киэргэтэр фонтаан.
▫️1928 — Афанасий Осипов — ССРС норуодунай худуоһунньуга (1988), Саха АССР норуодунай худуоһунньуга, И. С. Репин аатынан судаарыстыбаннай уонна Саха сирин хомсомуолун бириэмийэлэрин лауреата, РСФСР үтүөлээх худуоһунньуга, ССРС Художествоҕа Академиятын дьиҥнээх чилиэнэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Духуобунаска Академиятын бэрэсидьиэнэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин (2000) уонна Горнай улууһун Ытык киһитэ.
▫️1952 — Иван Шамаев — саха бэлиитигэ, 1994 сылтан Өрөспүүбүлүкэ лицейин дириэктэрэ, Ил Түмэн V ыҥырыытын дьокутаата, физика уонна математика билимнэрин дуоктара. Үөһээ Бүлүү улууһун уонна Үөдүгэй нэһилиэгин ытык киһитэ.
▫️1967 — Бүлүү Бороҕонугар Нина Иванова — саха аныгы тылын чинчийэр социолингвист учуонай, филология билимин хандьыдаата.

Өлбүт:
▫️1924 — Санкт-Петербурга Семён Новгородов (1892 төр.), саха бастакы лингвиһэ, саха бастакы маассабай алпаабытын тарҕатааччы.

🔹 Бүгүн уонна туох ахтылларын — бэлиэ күннэр, түбэлтэлэр, ким төрөөбүтүн/өлбүтүн туһунан — манна сиһилии көр: https://sah.wikipedia.org/wiki/олунньу_28
📌 Сурутуҥ https://t.me/biikige


Ханнык эмит түмэт тэрилтэ (уопсастыбаннай тэрилтэ) үлэтигэр көхтөөхтүк кыттаҕын дуо? Хаһы да талыахха сөп
Опрос
  •   Оскуолаҕа сылдьан көхтөөх пионер, хомсомуол этим, атын оҕо тэрилтэлэригэр кыттарым
  •   Үлүһүйэр дьарыктаахпын, биир санаалаах дьоммун кытта санаа атастаһабыт, көрсөбүт, суруйсабыт уо.д.а.
  •   Дьону түмэн (тэрилтэ/хамсааһын тэрийэн) олохтоох сирбэр, омукпар эбэтэр бөлөхпөр туһалааҕы оҥоробун
  •   Бэйэм тэрийбэтэрбин да, уопсастыбаннай үлэни наһаа сөбүлүүбүн, көхтөөхтүк кыттабын.
  •   Хас да түмэт тэрилтэ үлэтигэр көхтөөхтүк кыттабын
  •   Бэлиитикэ баартыйатын чилиэнэбин
  •   Кыттыах баара да, үлэттэн/дьиэтээҕи түбүктэн ордубаппын
  •   Кыттыбыт киһи үчүгэй буолуо этэ...
  •   Туһата кыра, ол иһин кыттыбаппын
  •   Ээ айака, сүрэх тэппэт...
37 голосов


Олунньу 27 күнүгэр туох буолбут эбитий?

🔸 Европа — Түмэт тэрилтэлэр аан дойдутааҕы күннэрэ
🔸 Үрүҥ эһэ дойдулар ардыларынааҕы күнэ
🔸 Арассыыйа — Туспа аналлаах сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ
🔸 Вьетнам — Быраас күнэ
🔸 Доминика Өрөспүүбүлүкэтэ — Тутулуга суох буолуу күнэ (Гаититтан, 1844 сыллаахха, бастаан тутулуга суох буолуу)
🔸 Ираан — Ислаамныы иитии күнэ
🔸 Ииндийэ (Махараштра) — Маратхи тылын күнэ
🔸 Соҕуруу Африка — Маджуба күнэ. 1881 сыллаахха бу күн Бастакы Англия-Буурдар сэриилэрин сүрүн кыргыһыыта буолбут.

🔹 907 — Кидань басхана Өлүүй Амбагай (Тайцзи уонна Абаоцзи диэн ааттарынан эмиэ биллэр, 872–926 сс.) Хотугу Кытайга Ляо династиятын олохтоон импэрээтэр буолбут.
🔹 1617 — Швеция уонна Арассыыйа Столбовтааҕы сөбүлэҥҥэ илии баттаабыттар, Ингерманландия сэриитин түмүктээбиттэр, бу сөбүлэҥинэн Арассыыйа Балтикаҕа тахсыбат буолбута.
🔹 1918 — Дьокуускайга Уобаластааҕы Сэбиэти утарар почта-телеграф үлэһиттэрин забастовката саҕаламмыт, кулун тутар 20 күнүгэр түмүктэммит. Забастовкаҕа типография, бэчээт үлэһиттэрэ, оспуоччуктар (извозчиктар), тимир уһаарааччылар уо.д.а. кыттыспыттар.
🔹 1921 — Хомсомуол Саха уобаластааҕы кэмитиэтин уоргана «Хотугу ыччат» хаһыат бастакы нүөмэрэ «Автономная Якутия» хаһыакка сыһыарыы быһыытынан тахсыбыт. Бу хаһыат аатын хаста да уларытан (“Хотугу ыччат”, “Эдэр бассабыык”, “Эдэр коммунист”, “Сахаада”) 1990 сыллаахха дылы тахсыбыта. 1993 сыллаахха “Эдэр коммунист” сэбиэдиссэйэ Иван Ушницкай “Эдэр саас” хаһыаты тэрийбитэ.
🔹 1923 — Чурапчыттан Аммаҕа айаннаан иһэр Ефим Курашов кыһыл этэрээтэ генерал Ракитин уонна полковник Худояров үрүҥ этэрээтин 3 чаастаах кыргыһыы түмүгэр кыайбыт.
🔹 2006 — Саха сирин дьахталларын XII сийиэһэ саҕаламмыт. Өрөспүүбүлүкэҕэ 500-тэн тахса дьахтар тэрилтэтэ баар, 332 нэһилиэккэ женсовет баар диэн буолбут, 138 дьахтар түмсүүтэ (кулууба) баар эбит.
🔹 2015 — уруккута Арассыыйа бырабыыталыстыбатын бэрэстээтэлэ Борис Немцову Москубаҕа уулуссаҕа ытан өлөрбүттэр.

🔹 Бүгүн ахтыллар дьон:
Төрөөбүттэр:
▫️1903 — Григорий Семенов (16.06.1970 өлб.) — геолог, 1957-1969 сылларга Саха сиринээҕи Геология сулууспатын сүрүн геолога. Социалистыы Үлэ Дьоруойа, Гражданскай сэрии кыттыылааҕа.
▫️1905 — Aлексей Петров — геоботаник учуонай, Саха АССР үтүөлээх агронома.
▫️1914 — Гавриил Макаров - Дьуон Дьаҥылы (06.03.1956 өлб.) — бэйиэт уонна тылбаасчыт, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1945).
▫️1936 — Николай Андросов — 1990—2002 сылларга Анаабыр улууһун баһылыга, Саха Өрөспүүбүлүкэтин ытык киһитэ (2001).
▫️1941 — Анастасия Оконешникова — психология билимнин дуоктара, ХИФУ профессора. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт Сокуонун биир улахан көхтөөх суруйааччыта, Саха Өрөспүүбүлүкэтин ытык киһитэ (2006).
▫️1958 — Алексей Романов — СӨ ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ, Арассыыйа бочуоттаах кинематографииһа. Кини көҕүлээһининэн 1990 с. ТО «Северфильм», онтон 1992 с. онно олоҕуран «Сахафильм» судаарыстыбаннай национальнай киинэ хампаанньата тэриллибиттэрэ.
▫️1962 — Сергей Колодезников — этнограф учуонай, устуоруйа билимин хандьыдаата.

🔹 Бүгүн уонна туох ахтылларын — бэлиэ күннэр, түбэлтэлэр, ким төрөөбүтүн/өлбүтүн туһунан — манна сиһилии көр: https://sah.wikipedia.org/wiki/олунньу_27
📌 Сурутуҥ https://t.me/biikige


Олох тэтимэ улам түргэтээн, туохха да бириэмэ тиийбэт курдук. Эн кыахтааҕыҥ буоллар, эбии бириэмэ биэрэллэрэ буоллар, тугу гыныаҥ этэй?
Опрос
  •   Аахпакка сылдьар кинигэбин дьэ ааҕыам этэ
  •   Оҕолорбун кытта оонньуом, аргыый наллаан кэпсэтиэм этэ
  •   Эрбин/ойохпун кытта бириэмэбитин бииргэ атаарыа этибит
  •   Атастарбын/дьүөгэлэрбин көрсүбэтэҕим наһаа ыраатта
  •   Быргыччы утуйуом этэ
  •   Ханна эрэ ыраах баран, сэргэхсийэн кэлбит киһи-и...
  •   Үөрэниэм, саҥа сатабылы ыларга дьулуһуом этэ
  •   Эппин-хааммын чэбдигирдиэм, бэйэбин көрүнүөм этэ
  •   Түмэлгэ, кэнсиэргэ, быыстапкаҕа, киинэҕэ сылдьыбатах наһаа да ыраатта
  •   Атын
41 голосов


Наҕыл буолуу күнүнэн маннык дьикти ыйытыылаахпыт: Биирдэ эмит киһини охсубутуҥ дуо?
Опрос
  •   Суох
  •   Кыра сылдьан ханна барыай, өйбүн тутан баран биирдэ да охсубатаҕым
  •   Мэник, буруйдаах оҕону дьарыйаары
  •   Аһара кыыһырдахпына илиим баран хаалар
  •   Ээ, итирэн баран туох буолбатаҕа баарай...
  •   Бэйэбин көмүскэнэн
  •   Атын
56 голосов


Олунньу 26 күнүгэр туох буолбут эбитий?

🔸 Наҕыл буолуу күнэ. 2007 сыллаахха Италияҕа бэлиэтиир буолбуттар, икки сылынан атын дойдуларга тарҕаммыт. Бу күн уопсастыба түргэн тэтимиттэн тэйэ түһэн, бэйэҥ ис ыра санааҕар болҕомто уурарга, эбэтэр чугас дьоҥҥун кытта наҕыллык кэпсэтэргэ ыҥыраллар.
🔸 Азербайджан — Ходжалы сиэртибэлэрин күнэ.
🔸 Кувейт — Босхолонуу күнэ.

🔹 1233 — Чыҥыс Хаан сэриитэ Хотугу Кытайдааҕы Цзинь илин киин куоратын Кайфэны хас даҕаны ыйдаах төгүрүктээһин кэнниттэн ылбыттар.
🔹 1804 — Арассыыйа импиэрийэтигэр Томскай губерния олохтоммут (1925 сыл ыам ыйын 25 күнүгэр дылы баар буола сылдьыбыт).
🔹 1832 — Арассыыйа былааһын утары өрө туруу хам баттаммытын кэннэ Польша бэйэтин аармыйата уонна сеймэ (түмэнэ) суох хаалбыт.
🔹 1925 — РСФСР-га Коми-Пермяк уокуруга тэриллибит. Бу уокурук 2005 сыл ахсынньы 1 күнүгэр Пермь уобалаһыгар холбоммута, Пермь кыраайа үөскээбитэ. Коми-пермяктар (бэйэлэрин коми пермякезз, коми отир, коми морт дэнэллэр) диэн 95 тыһ. кэриҥэ ахсааннаах омук, тыллара коми тылыгар майгынныыр, алпаабыттара биир, ол эрээри литэрэтиирэлии тыллара тус туһунан.
🔹 1926 — Баку куоратыгар Бүтүн Сойуустааҕы тюркологтар сийиэстэрэ саҕаламмыт, кулун тутар 6 күнүгэр түмүктэммит. Бу сийиэскэ чуолаан түүр омуктарын суруктарын-бичиктэрин уонна литэрэтиирэлэрин сайыннарыыга болҕомто уурбут. Сийиэскэ Саха сириттэн Исидор Барахов, Анемподист Софронов уонна Георгий Сивцев кыттыбыттар.
🔹 1991 — "Саха Сэбиэскэй Социалистыы Өрөспүүбүлүкэ судаарыстыбалыы туругун туһунан" диэн сокуон ылыныллыбыт. Манна өрөспүүбүлүкэ бэйэтин территориятыгар баар тэрилтэлэри (ол иһигэр ССРС уонна РСФСР таһымыгар үлэлиир алмаас уонна көмүс хостуур) хаһаайыстабаннай үлэлэрин хонтуруоллуур кыахтааҕа этиллибитэ. Бу кэнниттэн атын автономнай өрөспүүбүлүкэлэр эмиэ маннык ирдэбиллэри Сойуус иннигэр туруоран барбыттара.

🔹 Бүгүн ахтыллар дьон:
Төрөөбүттэр:
▫️1802 — Виктор Гюго — Франция суруйааччыта.
▫️1917 — Алексей Бродников (25.06.1998 өлб.) — бэйиэт, прозаик, СӨ оскуолаларын үтүөлээх учуутала, Аҕа дойду Улуу сэрии кыттыылааҕа. 1965 сылтан ССРС Суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ.
▫️1944 — Гаврил Филиппов — филология билимин дуоктара, профессор, РФ педагогическай уонна социальнай билимнэрин академиятын дьиҥнээх чилиэнэ, CӨ билимин үтүөлээх үлэһитэ.


🔹 Бүгүн уонна туох ахтылларын — бэлиэ күннэр, түбэлтэлэр, ким төрөөбүтүн/өлбүтүн туһунан — манна сиһилии көр: https://sah.wikipedia.org/wiki/олунньу_26
📌 Сурутуҥ https://t.me/biikige


Өрөбүллэри хайдах атаардыҥ?
Опрос
  •   Дьиэбэр сыттым, кинигэ аахтым, тэлэбиисэр көрдүм
  •   Айылҕаҕа, таһырдьа сырыттым, салгын сиэтим, киинэҕэ сырыттым
  •   Чугас дьоммор, доҕотторбор ыалдьыттаатым
  •   Атын сиргэ баран ыалдьыттаан, айаннаан кэллим
  •   Үлэ – дьол!
  •   Үөрэниэххэ, үөрэниэххэ уонна эбии үөрэниэххэ!
  •   Атын
33 голосов


Калининградка бэстибээл кэмигэр 23 миэтэрэлээх халбаһыыны сиэбиттэр. Оттон Горнай уонна Кэбээйи баһылыктара Уус-Алдаҥҥа тахсан күрэхтэһии көрбүттэр. Оттон эн бу өрөбүллэри хайдах атаардыҥ?


Олунньу 25 күнүгэр туох буолбут эбитий?

🔸 Венгрия — Хомуньуус диктатуратын сиэртибэлэрин ахтар күн
🔸 Грузия — Сэбиэскэй оккупация күнэ
🔸 Пилипиин — Норуот былааһын күнэ
🔸 Кувейт — Наассыйа күнэ
🔸 Суринам — Өрөбөлүүссүйэ күнэ
🔸 Япония — Китано Байка-сай эбэтэр «Слива тыллыытын күнэ».

🔹 1930 — Саха АССР Совнаркомугар гидрометеорология сулууспатын бюрота тэриллибит. Бюро соруга — Саха сиринээҕи гидрометеорология сулууспатын үлэтин иилээн-саҕалаан ыытыы.
🔹 1956 — ССКП сүүрбэһис сийиэһигэр Москубаҕа Иосиф Сталин таҥараҕа кубулуйуутун (культ личности) Никита Хрущев бэйэтин дакылаатыгар саралаабыт. Бу дакылаакка баартыйа салалтатын ааспыт устуоруйаҕа саҥа көрүүтэ аһыллыбыта, 1930-с — 1950-с сылларга оҥоһуллубут ыар сокуону кэһиилэр ааҕыллыбыттара, буруй Сталиҥҥа сүктэриллибитэ. Сталин саҕана репрессияҕа түбэспит баартыйа уонна аармыйа диэйэтэллэрин буруйдарын хат көрүү туһунан этиллибитэ.
🔹 1991 — Варшава Сөбүлэҥин (нууч. Варшавский договор) байыаннай тэрилтэтэ эһиллибит, бөлөххө кыттар 22 дойду бу туһунан Будапешт куоракка сайабылыанньа оҥорбуттар. Бу сыл от ыйын 1 күнүгэр Прагаҕа боротокуолга илии баттаан тэрилтэ букатыннаахтык тохтообут. Санаттахха Варшава Сөбүлэҥэ 1955 сыл ыам ыйын 14 күнүгэр баттаммыта, аан дойдуга икки бөдөҥ күүс баар буолуутун кэрэһилээбитэ (иккис — НАТО), дойдулар ыккардыларыгар сэрии саҕаланар куттала намтаабыта. Бөлөх ыһыллыбытын кэнниттэн аан дойду араас муннуктарыгар сэрии турара элбээбитэ, аан дойду сэриитэ буолар куттала эбии тыҥаабыта.

🔹 Бүгүн ахтыллар дьон:
Төрөөбүттэр:
▫️1304 — Ибн Баттута — аатырбыт арааб айанньыта уонна атыыһыта. Оччотооҕу биллэр дойдулары үксүн кэрийбитэ, ол туһунан сүрдээх суолталаах суруйуулары хаалларбыта. Кырыымҥа, Хапхааска, Алтан Ордуу баһылыгын Узбек олорор сиригэр (аныгы Пятигорскай аттыгар) уонна Волга кытылыгар Алтан Ордуу киин куоратыгар Сарай Беркеҕэ (билигин Волгоград уобалаһын сирэ) сылдьыталаабыта. Түүр уонна моҕуол дьахталлара көҥүл майгылаахтарын сөҕөн суруйбута.
▫️1682 — Джованни Баттиста Морганьи — Италия бырааһа, патология анатомиятын төрүттээччи.
▫️1879 — Федор Корнилов — бастакы саха идэтийбит музыкааннарыттан биирдэстэрэ, самодеятельнай композитор, хормейстер, саха норуотун музыкатын чинчийээччи, педагог.
▫️1907 — Сабахаттин Али — турок суруйааччыта, бэйиэт, учуутал.
▫️1960 — Владимир Монастырев — 2003 сылтан Гуманитарнай чинчийии институутугар саха тылын быһаарыылаах тылдьытын секторын сэбиэдиссэйэ (2010 сылтан — лексикография сектора), филология билимин хандьыдаата.

Өлбүттэр:
▫️1920 — Вадим Подбельскай — Саха сиригэр көскө ыытыллыбыт революционердар дьиэ кэргэттэригэр төрөөбүт, 1918-1920 сылларга РСФСР почталарын уонна телеграфтарын наркома.

🔹 Бүгүн уонна туох ахтылларын — бэлиэ күннэр, түбэлтэлэр, ким төрөөбүтүн/өлбүтүн туһунан — манна сиһилии көр: https://sah.wikipedia.org/wiki/олунньу_25
📌 Сурутуҥ https://t.me/biikige


Репост из: «КИИН КУОРАТ» хаhыат
#КК_Сонун

❇️Евгений Григорьев: «Куораппыт былыргытыгар харыстабыллаах сыһыан маастар-былааҥҥа киирэ сылдьар»

«Былыргы Дьокуускай» («Якутск в былые годы») XIX-с үйэ бүтүүтүнээҕи – XX-с үйэ саҥатынааҕы Дьокуускай куорат хаартыскаларын быыстапката Бүтүн Арассыыйатааҕы история уонна култуура пааматынньыктарын харыстыыр уопсастыба «Илиҥҥи вектор» бырайыагын чэрчитинэн Дьокуускай куорат оскуолаларыгар туруоҕа.

➡️Сиһилии: https://kiinkuorat.ru/articles/evgeniy-grigorev-kuorappyt-bylyrgytygar-harystabyllaah-sy-yan-maastar-bylaa-a-kiire-syldar

📍https://t.me/kiin_kyorat_gazeta


Олунньу 24 күнүгэр туох буолбут эбитий?

🔸 Дьыл оҕуһун муоһа төрдүттэн тостон, моонньоох баһа быстан, көҥдөй көхсө күр гына түһэн, 44 уораан, 44 дьыбар буола сытар.
🔸 Ираан — Инженер күнэ
🔸 Румыния — Драгобете
🔸 Миэксикэ — Былаах күнэ
🔸 Эстония — Тутулуга суох буолуу күнэ (Арассыыйа импиэрийэтиттэн, 1918)
🔸 Таиланд — Национальнай ускуустуба диэйэтэлин күнэ

🔹 1582 — Рим папата Григорий XIII дьиҥнээх Күн эргиириттэн хас да хонук хаалыылаах Юлиан халандаарын оннугар ордук табыгастаах саҥа халандаары (кэлин кини аатынан Григориан халандаара диэн ааттаммыта) киллэрбит. Бу халандаарга бастаан католицизмы өрө тутар дойдулар, онтон сыыйа Европа бары дойдулара көспүттэрэ.
🔹 1881 — Санкт-Петербурга Арассыыйа уонна Кытай ыккардыларыгар Или кыраайын туһунан дуогабар түһэрсиллибит. Икки судаарыстыба Орто Азиятааҕы кыраныыссаларын чопчулаабыттар.
🔹 1918 — Эстония Арассыыйаттан тутулуга суоҕун биллэрбит.
🔹 1973 — ССРС-ка «Очевидное — невероятное» биэрии аан бастаан эпииргэ тахсыбыт
🔹 1985 — ССРС-ка союзнай уонна автономиялаах өрөспүүбүлүкэлэр Үрдүкү Сэбиэттэригэр тиһэх быыбар буолбут. Маны таһынан олохтоох сэбиэттэри быыбардаабыттар.

🔹 Бүгүн ахтыллар дьон:
Төрөөбүттэр:
▫️1913 — Прокопий Петров (04.07.1964 өлб.) — саха устуорук учуонайа.
▫️1920 — Гавриил Ефимов (19.02.2000 өлб.) — өр сылларга Чурапчы улууһугар уонна Дьокуускайга салайар үлэҕэ сылдьыбыт киһи, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, тылбаасчыт, бэйиэт. РСФСР үөрэҕириитин туйгуна, Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Чурапчы улууһун ытык киһитэ (1970).

Өлбүттэр:
▫️1993 — Степан Овчинников — «Кыым» хаһыат Саха сирин арҕаа өттүгэр собкора.

🔹 Бүгүн уонна туох ахтылларын — бэлиэ күннэр, түбэлтэлэр, ким төрөөбүтүн/өлбүтүн туһунан — манна сиһилии көр: https://sah.wikipedia.org/wiki/олунньу_24
📌 Сурутуҥ https://t.me/biikige


Олунньу 23 күнүгэр туох буолбут эбитий?

🔸 Бруней — Дойду күнэ
🔸 Гайана — Машрамани (Өрөспүүбүлүкэ күнэ). 1970 сыллаахха дойду бу күн өрөспүүбүлүкэ буолбут
🔸 Урукку ССРС — Сэбиэскэй Аармыйа уонна Байҕал Байыаннай Флотун күнэ, билигин бу дойдуларга атын аатынан бэлиэтэнэр:
▫️ Арассыыйа — Аҕа дойду көмүскээччитин күнэ
▫️ Беларусь — Аҕа дойду көмүскээччитин уонна сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ
▫️ Кыргыстаан,  Таджикистан — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ
🔸 Япония — Нарухито импэрээтэр төрөөбүт күнэ.

🔹 705 — У Цзэтянь импэрээтэр дьахтар бөрүстүөлтэн батыммыт, онон Тан династия сөргүтүллүбүт.
🔹 1455 — Гутенберг Библията бэчээттэммит күнүнэн ааҕыллар. Бу арҕаа дойдуларга таҥыллар бичигинэн бэчээттэммит (илиинэн суруллубут буолбакка) бастакы кинигэ этэ.
🔹 1898 — Эмиль Золя Франция салалтатын антисемитизмҥа буруйдаан аатырбыт J'Accuse…! («Буруйдуубун...!») суругун суруйбутун иһин хаайыыга быраҕыллыбыт.
🔹 1925 — Кыыс сулуута үгэскэ олоҕурбут быраап (обычное право) института буоларын быһыытынан Саха сиринээҕи Толоруулаах киин кэмитиэт (ЯЦИК) "Саха АССР-га кыыс сулуутун (кийиит төлөбүрүн) бобор туһунан" уураах таһаарбыт.
🔹 1926 — Дьокуускайга Саха национальнай байыаннай оскуолата (ЯНВШ) аһыллыбыт. Бу Былатыан Ойуунускай көҕүлээһининэн тэриллибит оскуола алын сүһүөх хамандыырдары 1927 сылтан 1941 сыллаахха диэри бэлэмнээн таһаартаабыта.
🔹 1943 — Новгород уобалаһыгар баар Ильмень күөлүн мууһунан кимэн киирэн испит 19-с хайыһар биригээдэтэ ньиэмэс авиациятын күүстээх саба түһүүтүгэр түбэспит. Биир күн иһигэр биригээдэ киһитин 30%-ын сүтэрбит. Манна элбэх саха буойуна фроҥҥа саҥа кэлэн бастакы кыргыһыыларыгар охтубуттара. Ол да буоллар, икки күнүнэн, олунньу 25 күнүгэр, 19-с биригээдэ атын хайысханнан кимэн киириигэ бастакытын ситиһиилэммитэ биллэр.
🔹 1944 — Сэбиэскэй Сойуус 500 тыһыынча чэчиэн уонна ингуш дьонун дойдуларыттан Хотугу Кавказтан Орто Азияҕа депортациялаан саҕалаабыт. Чечен-Ингуш АССР эһиллибит.
🔹 1991 — ССРС ЮНЕСКО дьыалаларыгар хамыыһыйатын бэрэстээтэлин Роза Отунбаевалыын кэпсэтэн Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Саха ССР ЮНЕСКО дьыалаларыгар национальнай кэмитиэтэ тэриллибит: тэрийэр сиэссийэ ыытыллыбыт, Михаил Николаев бэрэстээтэлинэн талыллыбыт. Ыам ыйыгар Андрей Борисов салайааччылаах өрөспүүбүлүкэ дэлэгээссийэтэ Парижка ЮНЕСКО штаб-квартиратыгар сылдьыбыта, баһылыгын Федерико Майордуун көрсүбүтэ. Мантан ыла өрөспүүбүлүкэ култуураҕа бөдөҥ тэрээһиннэрэ ЮНЕСКО эгидатынан ыытыллар буолбуттара.
🔹 2018 — Берлиннээҕи киинэ бэстибээлигэр "Ага" диэн сахалыы киинэ премьерата буолбут. Режиссер — Милко Лазаров (Болгария).

🔹 Бүгүн ахтыллар дьон:
Төрөөбүттэр:
▫️1910 — Авксентий Мординов — сахаттан бастакы бөлүһүөк-учуонай; философия билимин дуоктара, профессор, Арассыыйа билимин үтүөлээх диэйэтэлэ.
Бүтүн Сойуус үрдүнэн тахсар научнай сурунаалларга саха тылын көмүскүүр ыстатыйалары 1950 уонна 1951 сыллардаахха таһаарбыта.
▫️1924 — Петр Токарев — СГУ байыаннай кафедратын үлэһитэ, ССКП устуоруйатын кафедратын доцена, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа. «Хотугу сулус» уордьан кавалера, устуоруйа билимин хандьыдаата.
▫️1924 — Тамара Апросимова — 1973-1993 сылларга Муоматааҕы норуот тыйаатырын режиссера, ол иннинэ Булуҥ улууһугар Күһүүрдээҕи норуот тыйаатырын режиссера, РСФСР уонна Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ.
▫️1932 — Прокопий Такыров — 1975-1987 сылларга Эдьигээн оройуоннааҕы сэбиэтин толорор кэмитиэтин бэрэстээтэлэ (улуус баһылыга), 1967-1971 сылларга Бүлүү улууһун "Мастаах" сопхуос дириэктэрэ,
▫️1944 — Семен Попов - Сэмэн Тумат — бэйиэт, суруйааччы, литэрэтиирэни ырытааччы. Саха норуодунай суруйааччыта (2014).
▫️1961 — Марианна Лукина — саха живописеһа.

Өлбүттэр:
▫️1943 — Минигали Шаймуратов — сэбиэскэй военачальник, Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа, башкиир омугун дьоруойа.
▫️1967 — Алексей Черканов — шахтер, Социалистыы Үлэ Дьоруойа (1957), Бүлүү улууһун Ытык олохтооҕо.

🔹 Бүгүн уонна туох ахтылларын — бэлиэ күннэр, түбэлтэлэр, ким төрөөбүтүн/өлбүтүн туһунан — манна сиһилии көр: https://sah.wikipedia.org/wiki/олунньу_23
📌 Сурутуҥ https://t.me/biikige

Показано 20 последних публикаций.